نمایشنامه‌ی صالحان اثر آلبر کامو - معرفی کتاب

چرا باید کتاب صالحان را خواند

در سال ۱۹۴۹، یعنی دو سال پیش از انتشار رساله‌ی انسانِ طاغی، صالحان روی صحنه رفت. این اثر در کنار آثاری چون طاعون، حکومت نظامی و رساله‌ی انسان طاغی، بخشی از آثار  چرخه‌ی طغیان در منظومه‌ی فکری آلبر کامو محسوب می‌شود. کامو در این درام، یک واقعه‌ی تاریخی واقعی مربوط به مبارزات انقلابی سال ۱۹۰۵ در روسیه و ماجرای ترورِ دوکِ بزرگ سرگئی را دستمایه‌یِ روایتِ خود قرار داده است.

صالحان (ترجمه‌ی خشایار دیهیمی، نشر ماهی) که در ایران با عناوینی چون عادل‌ها و راستان و درستکاران هم ترجمه شده است، نمایشنامه‌ای است درباره‌ی عده‌ای از جوانان آنارشیست و انقلابی روس است که می‌خواهند کالاسکه‌ی دوک الکساندرویچ یکی از مقامات بلندمرتبه‌ی تزار را منفجر کنند.

قهرمان نمایشنامه کالیایف است. در زمانی که کالیاف باید نارنجک دستی‌اش را درون کالاسکه بیاندازد می‌بیند کودکانی هم حاضر هستند، باید تصمیمی بگیرد...

پیرنگ و زمینه‌ی تاریخی صالحان

طرحِ اصلیِ داستان بر فعالیت‌های یک گروه‌ انقلابی کوچک در روسیه متمرکز است که قصد دارند با بمب‌گذاری، یکی از چهره‌های نظام استبدادی را از میان بردارند. برخلاف برخی دیگر از آثار کامو که در فضایی انتزاعی می‌گذرند، صالحان دارای ساختار و قالبی صریح است که از سرگذشت یک گروه‌ تروریستی واقعی در تاریخ روسیه اقتباس شده.

تمام کنش‌های نمایشی در فضایی آکنده از ابهام و تردیدهای اخلاقی پیش می‌رود که در آن، شخصیت‌ها میان وفاداری به هدف و حرمت جان انسان‌ها سرگردان هستند.

شخصیت‌های محوری و تضادهای آرمانی در کانون این روایت، دو شخصیت آرمان‌گرا به نام‌های کالیایف و دورا قرار دارند.

کالیایف، همان کسی است که وظیفه‌ی پرتاب بمب را بر عهده می‌گیرد اما هنگام عمل با چالش‌هایی روبرو می‌شود که او را به بازنگری در ماهیت کنش خود وامی‌دارد. دورا نیز که به کالیایف دلبستگی دارد، در این فضای پرشور انقلابی، همراه و هم‌سخن اوست.

کامو با قرار دادن این دو شخصیت در برابر یکدیگر، تضاد میان شور زندگی و ضرورت مرگبار مبارزه را ترسیم می‌کند.

مفاهیمِ فکری صالحان

صالحان را می‌‎توان بررسی پیامدهای تراژیک ترور در گروهی انقلابی هم دانست. کامو به دنبال نشان دادن این حقیقت است که تروریست‌های آرمان‌خواه، «قاتلانی وسواسی» هستند که میان انجام وظیفه و حس گناه نوسان می‌کنند. از نظر کامو، این افراد در نقطه‌ای قرار دارند که خشونت با عدالت روبرو می‌شود و تنها راه مشروعیت بخشیدن به این عمل قهرآمیز، آمادگی فرد برای فدا کردن جان خویش است.

در نگاه صالحان، اگر کسی جانی را می‌ستاند، باید با دادن جان خود، نوعی توازن و همسنگی اخلاقی ایجاد کند تا کنش او از یک جنایت ساده متمایز شود.

این نمایشنامه تصویری از بن‌بستِ بشری در جهانی است که در آن، حتی مقدس‌ترین اهداف نیز نمی‌توانند به تنهایی توجیه‌گر خونریزی باشند و فداکاران راه عدالت باید بهایی سنگین برای باورهایِ خود بپردازند.

در نهایت، این اثر با بازخوانی یک واقعه‌ی تاریخی، به دنبال بیدار کردن ضمیر آگاه مخاطب نسبت به محدودیت‌ها و مسئولیت‌های دشوار کنشگری در دنیای مدرن است.