عیش مدام

درباره‌ی کتاب عیش مدام: همنشینی فلوبر با یوسا

کتاب عیش مدام: فلوبر و مادام بوواری اثری تحلیلی از ماریو بارگاس یوسا است. یوسا که در رمان‌هایش به عنوان یک نویسنده‌ی نوواقع‌گرا و منتقد اجتماعی، زوال تاریخی و فضای آکنده از ترس، خشونت و فریب را به تصویر می‌کشد، در عرصه‌ی نقد ادبی نیز جایگاه برجسته‌ای دارد. این اثر که در سال ۱۹۷۵ نوشته شده، رساله‌ای مفصل درباره‌ی گوستاو فلوبر و رمان مشهور اوست و در کنار کتاب‌هایی چون وسوسه‌ی ناممکن، واقعیت نویسنده و موج‌آفرینی از جمله آثار او در عرصه‌ی نقد و تفسیر ادبی است.

کتاب با نقل‌قولی از فلوبر آغاز می‌شود که تنها راه تحمل زندگی را غرق شدن در ادبیات، همچون یک «عیش مدام»، می‌داند. یوسا در این اثر هنر رمان‌نویسی فلوبر را از سه زاویه‌ی مختلف ارزیابی می‌کند. او که در جوانی با هدف نویسنده شدن به پاریس سفر کرده بود، چنان مجذوب این رمان شد که «اِما بوواری» تأثیری همیشگی بر مسیر ادبی او گذاشت و فلوبر را به الگوی نویسندگی وی تبدیل کرد.

کتاب عیش مدام درباره‌ی چیست

• بخش اول: عشق یک‌سره
  یوسا در بخش نخست، گفتگویی درونی و صمیمی با شخصیت اما بوواری برقرار می‌کند و به واکاوی احساسات متناقضی نظیر محبت، نفرت و بی‌اعتنایی می‌پردازد که این شخصیت در او بیدار کرده است. او با مرور خاطراتش در پی درک قدرت مسحورکننده و اقناع‌کننده‌ی این رمان است و برای بخشیدن جنبه‌ای عینی و انتقادی به این تحلیل ذهنی، محیط زندگی فلوبر، ویژگی‌های عصر او و به‌ویژه نامه‌هایش را به دقت بررسی می‌کند. علاوه بر تحلیل مضامین رمان، یوسا تاریخچه‌ی ارزیابی آثار فلوبر در فرانسه را از زمان حیات نویسنده تا دیدگاه‌های ژان پل سارتر و نویسندگان مکتب رمان نو پیگیری می‌کند.
  
• بخش دوم: مرد قلم
  این بخش که مفصل‌ترین قسمت کتاب است، به نقد تکوینی (ژنتیک) اثر اختصاص دارد. یوسا با تکیه بر دست‌نویس‌های فلوبر، مسیر شکل‌گیری رمان را از اندیشه‌ی اولیه تا اجرای نهایی ردیابی می‌کند تا زحمات طاقت‌فرسای نویسنده را به صورت عینی نشان دهد. او با تأکید بر اهمیت تجربه‌ی زیسته‌ی نویسنده و با نگاهی جزئی‌نگرانه به پیشینه‌ی خانوادگی و شرایط اجتماعی عصر فلوبر، ریشه‌های واقعی الهام‌بخش داستان را معرفی می‌کند. با این حال، مسئله‌ی اصلی یوسا فراتر از این ریشه‌هاست؛ او نشان می‌دهد که فلوبر چگونه به تدریج واقعیت زندگی را کنار می‌زند تا به «واقعیت داستانی» برسد؛ پدیده‌ای که رونوشت واقعیت نیست، بلکه پاسخی کاملاً متفاوت به آن است. یوسا قوانین اساسی آفرینش رمان، منابع الهام و تأثیرات روانی و محیطی را تشریح کرده و توضیح می‌دهد که چگونه رمان از منابع خود مستقل شده و با واقعیت زندگی در تقابل قرار می‌گیرد.
  
  
• بخش سوم: جایگاه تاریخی رمان
  در بخش پایانی، یوسا به جای نقد مرسوم، با رویکردی مبتنی بر تاریخ ادبیات به دنبال تثبیت جایگاه مادام بوواری به عنوان نخستین رمان مدرن است. او درباره‌ی رمان‌هایی بحث می‌کند که غنا و وجودشان مدیون این اثر هستند. یوسا تأکید می‌کند که فلوبر توانست رمان را که تا پیش از آن گونه‌ای عامه‌پسند و صرفاً با هدف سرگرم کردن مخاطب تلقی می‌شد، با استفاده از «فرم» به موضوعی زیبا و هنری تبدیل کرده و در سطح ژانرهای نخبه‌پسندی چون شعر و نمایش ارتقا دهد. یوسا با بررسی نقش تأثیرگذار فلوبر بر نویسندگان بزرگی چون هنری جیمز، مارسل پروست و جیمز جویس، این بخش را به تاریخچه‌ای مختصر از تحول زیباشناختی «رمان» تبدیل کرده است.

پیوند ظریف مباحث انتقادی با تخیل داستانی توسط یوسا، در کنار ترجمه‌ی شیوای عبدالله کوثری، خواندن این کتاب را به تجربه‌ای شیرین بدل ساخته است. این اثر به دلیل دربرداشتن ارزش‌های آموزشی، یک راهنمای ضروری و بسیار سودمند برای نویسندگان جوان محسوب می‌شود.