زن در ریگ روان

معرفی رمان زن در ریگ روان اثر کوبه آبه

زن در ریگ روان یکی از شناخته‌شده‌ترین رمان‌های کوبو آبه، نویسنده‌ی ژاپنی هم‌نسل و هم‌فکر نویسندگانی مثل کافکا و کامو، است. داستان از جایی شروع می‌شود که یک معلم علاقه‌مند به گردآوری حشرات، برای گذراندن چند روز تعطیلات و شکار یک گونه‌ی نایاب سوسک، به دهی دورافتاده در کنار دریا می‌رود، دهی که خانه‌هایش ته گودال‌های عمیق شنی ساخته شده‌اند. همین انتخاب ساده، سرآغاز داستانی است درباره‌ی مقاومت روحی و ذهنی انسان.

مرد داستان، که کوبو آبه حتی اسمش را تا اواخر کتاب فاش نمی‌کند، شب را در همان ده می‌ماند و اهالی محل او را برای خواب به خانه‌ای در ته یکی از گودال‌های شنی می‌فرستند، خانه‌ای که تنها راه رفت‌وآمدش نردبانی طنابی است. صاحبخانه زنی است تنها که شب‌ها را با بیل زدن شن‌های بادآورده می‌گذراند تا خانه‌اش زیر شن دفن نشود. صبح روز بعد، مرد متوجه می‌شود نردبان برداشته شده و هیچ راهی برای بیرون رفتن از گودال نیست. اهالی ده به‌سادگی از او انتظار دارند مثل مرد و زن‌های دیگر این ده، باقی عمرش را صرف مبارزه‌ی بی‌پایان با شن کند.

نویسنده‌ای که چارچوب‌های ژانر را کنار زد

کوبو آبه پیش از نویسندگی پزشکی خوانده بود، اما هرگز طبابت نکرد و به‌جای آن، رمان‌هایی نوشت که در آن‌ها آدم‌های عادی، بی‌هیچ مقدمه‌ای، در موقعیت‌های غریب و گاه کابوس‌وار گیر می‌افتند. زن در ریگ روان در سال ۱۹۶۲ منتشر شد، جایزه‌ی ادبی یومیوری را برای او به ارمغان آورد، و دو سال بعد هیروشی تشیگاهارا، فیلم‌ساز هم‌وطنش، بر اساس همین رمان فیلمی ساخت که جایزه‌ی هیئت داوران جشنواره‌ی کن را گرفت. کنزابورو اوئه، نویسنده‌ی برنده‌ی نوبل ادبیات، بارها از کوبو آبه به‌عنوان استاد خود یاد کرده است؛ نشانه‌ای از جایگاهی که این رمان و نویسنده‌اش در ادبیات ژاپن پس از جنگ دارند.

زنی که در سایه‌ی داستان، محور آن است

با اینکه عنوان کتاب توجه را به زن جلب می‌کند، بخش بزرگی از رمان از نگاه مرد روایت می‌شود و زن، دست‌کم در نگاه اول، شخصیتی کم‌حرف و پذیرا به نظر می‌رسد. اما همین‌طور که داستان پیش می‌رود، رفتار او، دلیل ماندنش در آن ده، و نسبتش با شن و با کار روزمره، پیچیده‌تر از آن چیزی می‌شود که مرد ابتدا تصور کرده. کوبو آبه از طریق همین شخصیت، پرسشی را پیش می‌کشد که به همان اندازه‌ی پرسش اصلی رمان مهم است: وقتی زندگی هیچ گزینه‌ی دیگری پیش پای آدم نمی‌گذارد، چه چیزی جای امید به فرار را می‌گیرد؟

چرا این رمان هنوز خوانده می‌شود

آنچه زن در ریگ روان را از یک داستان ماجراجویانه‌ی صرف جدا می‌کند، دقتی است که کوبو آبه در توصیف جزئیات علمی و فیزیکی شن به کار می‌برد، از اندازه‌ی دانه‌ها تا تغییرشان با باد و آب. این دقت تقریباً مستندگونه، به‌جای آنکه از هراس داستان بکاهد، آن را واقعی‌تر و ملموس‌تر می‌کند. خواننده در کنار شخصیت اصلی یاد می‌گیرد که شن را نه صرفاً به‌عنوان مانع، بلکه به‌عنوان نیرویی زنده و همیشه در حرکت ببیند؛ نیرویی که به همان اندازه که ویرانگر است، الگویی هم برای زیستن پیش می‌گذارد.