در جبهه غرب خبری نیست: شاهکار ضدجنگ اریش ماریا رمارک که باید بخوانید

کتاب در جبهه‌ی غرب خبری نیست درباره‌ی چیست

کتاب در جبهه‌ی غرب خبری نیست اثر بی‌بدیل اریش ماریا رمارک، تنها یک رمان تاریخی کلاسیک نیست؛ بلکه سفری تکان‌دهنده به تاریک‌ترین زوایای روان انسان در میانه‌ی میدان نبرد است. اگر تاکنون این شاهکار ادبیات جهان را نخوانده‌اید، با اثری روبه‌رو هستید که نگاه شما را به مفاهیمی چون «وطن»، «قهرمان‌گرایی» و «ارزش جان انسان» برای همیشه تغییر خواهد داد.

پایان توهم افتخار: از کلاس درس تا قتلگاه نبرد

داستان از نگاه پاول بویمر، سرباز بیست‌ساله‌ی آلمانی روایت می‌شود. او و هم‌کلاسی‌هایش، تحت تأثیر دستگاه‌های تبلیغاتی نظام سیاسی و شعارهای میهن‌پرستانه‌ی معلمان خود، با رویای کسب غرور و افتخار، داوطلبانه روانه‌ی جبهه‌های جنگ جهانی اول می‌شوند. در آن زمان، جنگ در افکار این جوانان وجهی شاعرانه و آرمانی داشت.

اما واقعیتِ سنگرها به سرعت این توهم را در هم می‌شکند. اگر در دیگر آثار بزرگ ادبی مانند نوشته‌های لویی فردینان سلین چهره‌ی تاریک جنگ را دیده‌ایم، در اینجا نیز رمارک به زیبایی نشان می‌دهد که چگونه در خط مقدم، ارزش‌ها کاملاً وارونه می‌شوند. در میانه‌ی آتش و خون، دکمه‌های فلزی یک لباس رزم، ارزش و کارایی بیشتری از تمام آثار شوپنهاور، افلاطون و گوته پیدا می‌کنند. جنگ به مکانی تبدیل می‌شود که در آن مفهوم وطن، به معنای چشم‌پوشی کامل از شخصیت و نابود شدن هویت انسانی است؛ مکانی که رمان آن را این‌گونه توصیف می‌کند:

غیرقابل تحمل است. گویی تمامی جهان می‌نالند. قتلگاه خلقت، وحشیگری و دنائت، انباشته از هراس و مویه.

چرا نازی‌ها از این کتاب وحشت داشتند؟

عجیب نبود که با قدرت گرفتن حزب نازی در آلمان، این کتاب به شدت تحریم و طرد شد. نازی‌ها که به دنبال احیای روحیه‌ی نظامی‌گری در جامعه بودند، رمان رمارک را اثری ضدوطن‌پرستانه و توهینی به ارزش‌ها و عظمت رایش دانستند.

دستگاه پروپاگاندای فاشیسم، نویسنده‌ی اثر را یهودی خواند و در نهایت، نسخه‌های این کتاب را در مراسم کتاب‌سوزان سال ۱۹۳۳ به آتش کشیدند. این فشارها سبب هجرت و تبعید همیشگی نویسنده از موطنش شد. رمارک در برابر تلاش‌های بعدی مقاماتی چون گوبلز برای بازگرداندن او به آلمان، موضعی قاطع داشت؛ او یادآور می‌شد در حالی که میلیون‌ها آلمانی به دنبال فرار از سایه‌ی فاشیسم هستند، یک آلمانی صلح‌طلب هیچ جایگاهی در آلمانِ آن‌ها ندارد.

پژواک یک صلح‌طلب

آنچه رمارک در سال ۱۹۲۹ منتشر کرد، تخیل نبود؛ بلکه بازتاب دقیق نکبت و بی‌رحمی مطلقی بود که خود در طول جنگ با چشمانش دیده بود. او صدای نسلی شد که پیش از آنکه زندگی را بشناسند، در سنگرها پیر شدند.

چرا خواندن این رمان امروز بیش از هر زمانی ضروری است؟

اگر فکر می‌کنید رمان‌های جنگی خسته‌کننده یا صرفاً گزارش‌هایی تاریخی هستند، در جبهه‌ی غرب خبری نیست خط باطلی بر این تصور است. این کتاب با زبانی بسیار پرکشش، ساده و ملموس، شما را در کنار پاول و دوستانش در سنگرها می‌نشاند تا همراه با آن‌ها ترس، رفاقت و غریزه‌ی بقا را تجربه کنید.

برای درک عمق این اثر، کافی است به این جملات تکان‌دهنده‌ی پاول بویمر در کتاب دقت کنید که پس از مشاهده‌ی جنایات جنگ بیان می‌کند:

وقتی چنین جنایاتی مجاز است، هر آنچه در برابر آن انجام یا نوشته یا اندیشیده می‌شود بی‌معنا جلوه می‌کند. وقتی فرهنگ چند هزار ساله‌ی بشر نمی‌تواند جلو جاری شدن این نهر خون را بگیرد یا این فرهنگ دروغین است یا هیچ ارزشی ندارد. فقط صدها هزار اتاق پرشکنجه در بیمارستان‌ها می‌تواند ماهیت واقعی جنگ را نشان بدهد.

خواندن این رمان، ادای دینی است به تمام جان‌های جوانی که در مسلخ جاه‌طلبی‌های سیاسی قربانی شدند؛ قربانی کسانی که یک‌بار خودشان در جبهه‌ی جنگ نبوده‌اند.