روزنوشت یک رمان؛ پشت صحنه‌ی مکتوب شاهکار جان اشتاین‌بک

نقد، بررسی و تحلیل کتاب برای امروز کافی است

کتاب برای امروز کافی است با نام اصلی‌اش روزنوشت یک رمان: نامه‌های شرق بهشت اثر جان اشتاین‌بک، یکی از متفاوت‌ترین آثار در کارنامه‌ی این نویسنده‌ی برنده‌ی جایزه‌ی نوبل است. این کتاب شامل نامه‌هایی است که اشتاین‌بک در طول نگارش شاهکار خود، یعنی رمان شرق بهشت، به سردبیر و دوست صمیمی‌اش، پاسکال کوویچی می‌نوشت. این اثر نه یک رمان است و نه یک اتوبیوگرافی سنتی، بلکه مستندی زنده از فرآیند خلق یک شاهکار ادبی است.

چرا نامه‌های اشتاین‌بک برای خوانندگان جذاب است؟

جذابیت اصلی این کتاب در عریان بودن آن است. اشتاین‌بک این نامه‌ها را در یک طرف کاغذ و در طرف دیگر رمان شرق بهشت را می‌نوشت. او هر روز صبح، پیش از آنکه وارد جهان داستانی خانواده‌های ترسک و همیلتون شود، با نوشتن این نامه‌ها به کوویچی، ذهن خود را گرم می‌کرد.

جالب است بدانید که این پیشنهاد پاسکال کوویچی به او بود وقتی که جان اشتاین‌بک دچار سندروم صفحه‌ی سفید شده بود. این مشکل رایجی میان نویسندگان است. وقتی که نویسنده نمی‌تواند کلمه یا سطری روی کاغذ بنویسد و به اصطلاح ذهنش دچار بلاک می‌شود. پاسکال به او می‌گوید هر روز پیش از آغاز نوشتن، نامه‌ای به او بنویسد تا از این راه قفل قلمش بکشند و دستش گرم شود. شگفت‌آور بود وقتی که این راه‌حل جواب داد و جان اشتاین‌بک شروع به نوشتن رمان شرق بهشت کرد.

فکت‌های خواندنی و تاریخی درباره‌ی کتاب نامه‌های شرق بهشت

این نامه‌ها از ژانویه تا نوامبر سال ۱۹۵۱ به صورت روزانه نگارش شده‌اند. در ادامه به چند نکته‌ی مستند درباره‌ی این اثر می‌پردازیم:

ابزار نگارش اختصاصی: اشتاین‌بک در نامه‌های خود بارها به کیفیت مدادهایش اشاره می‌کند. طبق ثبت موزه‌ی ملی جان اشتاین‌بک در سالیناس، او برای نوشتن این اثر روزانه از حدود ۲۴ مداد مغزیِ نرم به‌ویژه برند فابر استفاده می‌کرد تا سرعت نوشتن با جریان ذهن او هماهنگ باشد. این قطعه را در کتاب می‌خوانیم:

در حال حاضر همه‌ی مدادهایم کوتاه هستند و به گمانم با بیرون آوردن دوازده مداد جدید جشنی به پا کنم. گاهی اوقات تجمل ناب مدادهای بلند و زیبا، مرا از انرژی و ابتکار پر می‌کند. خواهیم دید. این بدان معنی است که من باید تا مدت‌ها مدادهای بیشتری داشته باشم. می‌شود جعبه‌ی دیگری برایم بفرستی؟

صندوقچه‌ی چوبی دست‌ساز: اشتاین‌بک هم‌زمان با پایان رمان، یک صندوقچه‌ی چوبی ماهاگونی ساخت و متن رمان و این نامه‌ها را درون آن قرار داد و به پاسکال کوویچی هدیه کرد. روی جعبه به زبان عبری کلمه «تیمشل» به معنای تو می‌توانی حک شده بود که تم اصلی رمان شرق بهشت است.

انتشار پس از مرگ: این کتاب در سال ۱۹۶۹، یعنی یک سال پس از درگذشت اشتاین‌بک، توسط انتشارات وایکینگ به چاپ رسید. منتقدان نیویورک تایمز در بررسی سال ۱۹۶۹ اشاره کردند که این اثر یکی از بهترین منابع برای درک روان‌شناسی خلق اثر هنری است.

مقایسه‌ی فرآیند نویسندگی اشتاین‌بک با دیگر استادان ادبیات

مطالعه‌ی این روزنوشت‌ها نشان می‌دهد که اشتاین‌بک نگاهی کاملاً فیزیکی و مکانیکی به نویسندگی داشت. او کار خود را با نجاری یا بنایی مقایسه می‌کرد. این دیدگاه دقیقاً در نقطه‌ی مقابل نگاه گوستاو فلوبر در نگارش مادام بوواری قرار دارد؛ فلوبر روزها وقت صرف پیدا کردن یک کلمه‌ی مناسب می‌کرد، اما اشتاین‌بک در نامه‌هایش تاکید می‌کند که باید داستان را به جلو راند و درگیر وسواس‌های کلامی نشد.

از سوی دیگر، این کتاب ما را به یاد روزنوشت‌های فرانتس کافکا می‌اندازد. اما در حالی که کافکا در یادداشت‌هایش انزوا و فلج‌شدن ذهن را توصیف می‌کند، اشتاین‌بک در نامه‌های خود به کوویچی، ارتباطی زنده با جهان بیرون، فرزندانش و مشکلات روزمره خانه دارد. او در حین حل کردن گره‌های داستانی شرق بهشت، درباره‌ی خرابی لوله‌کشی خانه یا کیفیت قهوه‌ی صبحگاهی نیز می‌نویسد.

ساختار رمان شرق بهشت از قاب نامه‌ها و یادداشت‌های نویسنده

اشتاین‌بک در کتاب برای امروز کافی است گام‌به‌گام ساختار شخصیت‌های خود را تحلیل می‌کند. او توضیح می‌دهد که چگونه شخصیت ساموئل همیلتون را بر اساس پدربزرگ واقعی خود بازآفرینی کرده. یا خواننده در این کتاب متوجه می‌شود که شخصیت منفی کتی، برای اشتاین‌بک یک چالش بزرگ بوده. او در نامه‌ای به تاریخ مارس ۱۹۵۱ می‌نویسد که خلق روحیه‌ای کاملاً خالی از وجدان، انرژی زیادی از او می‌گیرد.

چرا مطالعه‌ی این کتاب برای شما ضروری است؟

اگر به ادبیات داستانی علاقه دارید یا خودتان دست به قلم هستید، کتاب برای امروز کافی است یک کلاس درس عملی است. کتاب‌های آموزش نویسندگی زیادی در بازار وجود دارند، اما بسیاری از آنها نمی‌توانند مانند چنین اثر یا آثاری شبیه به این که فضای واقعی پشت صحنه‌ی نگارش یک رمان بزرگ را تصویر می‌کنند، در چگونه نوشتن به ما کمک کنند.

کتاب برای امروز کافی است به خواننده نشان می‌دهد که شاهکارهای ادبی فقط حاصل الهامات نیستند بلکه نتیجه‌ی انضباط شخصی، کار مداوم روزانه و تحمل ناامیدی‌ها هم هستند. با خرید این کتاب، شما نه‌تنها با ذهن اشتاین‌بک همراه می‌شوید، بلکه کلید درک یکی از بهترین آثارش یعنی رمان شرق بهشت را نیز به دست می‌آورید. این اثر پنجره‌ای است به اتاق کار یکی از بزرگ‌ترین قصه‌گوهای قرن بیستم.