طرحها و نقشهای ایرانی از دوران پیش از تاریخ تا پایان دوره ساسانی
کتاب طرحها و نقشهای ایرانی (از دوران پیش از تاریخ تا پایان دوره ساسانی) نوشتهی محمدرضا ریاضی، پژوهشگر و طراح ایرانی، یکی از جامعترین و دقیقترین مطالعات موجود دربارهی سیر تحول نقوش و طرحهای ایرانی در طول بیش از سه هزار سال تاریخ هنر ایران است.
این کتاب که با چاپی نفیس و تصویری توسط نشر گیلگمش منتشر شده، ترکیبی است از پژوهش تاریخی، تحلیل هنری و بررسی زیباییشناسی نقش در بستر تمدن ایرانی.
ریاضی در این اثر، ریشههای بصری و نمادین هنر ایرانی را در دوران پیشتاریخ، عیلام، ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی دنبال میکند و نشان میدهد چگونه این نقشها از دل زندگی، باورها و آیینهای مردم برآمدهاند.
او با بهرهگیری از دادههای باستانشناسی، آثار سفالی، نگارههای سنگی، منسوجات و فلزکاریها، روند تکامل نقش در ایران را با رویکردی تحلیلی و تطبیقی بازسازی میکند.
محتوای کتاب
در بخش نخست، نویسنده به ریشههای کهن نقش در هنر پیشتاریخی ایران میپردازد؛ از طرحهای هندسی و حیوانی در تپه سیلک و شوش گرفته تا نمادهای آیینی در سفالهای منقوش زاگرس.
در بخش دوم، هنرهای رسمی دوران هخامنشی و نقشبرجستههای تخت جمشید بهعنوان اوج هماهنگی و نظم در هنر ایرانی تحلیل میشوند.
بخش سوم به دوران اشکانی و ساسانی اختصاص دارد؛ جایی که هنر ایرانی به شکلی تلفیقی از سنت و نوآوری میرسد و نقشهای گیاهی، جانوری و انسانی به اوج زیبایی و معنا میرسند.
ریاضی در سراسر کتاب تلاش میکند نشان دهد که چگونه مفهوم «نقش» در ایران تنها تزیین نیست، بلکه بیان تصویری جهانبینی ایرانی است؛ جهانی که در آن انسان، طبیعت و الهی در پیوندی هماهنگ قرار دارند.
ویژگیهای برجسته کتاب
- پژوهشی جامع دربارهی نقش و طرح در ایران از پیشتاریخ تا ساسانی
- شامل بیش از ۳۰۰ تصویر رنگی از آثار، نقوش و نمونههای بازسازیشده
- تحلیلی تطبیقی میان هنر ایران و تمدنهای همزمان چون بینالنهرین و یونان
- نگاهی میانرشتهای به تاریخ، هنر، اسطوره و زیباییشناسی
- چاپ نفیس و مرجع پژوهشی از سوی نشر گیلگمش
درباره نویسنده
محمدرضا ریاضی پژوهشگر، طراح و مدرس تاریخ هنر است که سالها در زمینهی مطالعهی نقش و تزیین در آثار تاریخی ایران کار کرده است.
او با تلفیق پژوهش باستانشناسی و دیدگاه هنری، در آثار خود کوشیده است معنای نمادین و زیباییشناختی طرحهای ایرانی را برای مخاطب امروز روشن کند.
طرحها و نقشهای ایرانی حاصل بیش از یک دهه پژوهش میدانی، مطالعهی منابع تاریخی و بررسی آثار موزهای است.
اهمیت و جایگاه کتاب
طرحها و نقشهای ایرانی نهتنها یک اثر مرجع برای پژوهشگران هنر ایران است، بلکه برای طراحان گرافیک، هنرمندان صنایعدستی و علاقهمندان به تاریخ فرهنگی ایران نیز الهامبخش است.
این کتاب با رویکردی میانرشتهای، نشان میدهد که چگونه نقشها از دل اسطوره، دین، زندگی و طبیعت زاده شدند و در طول قرنها به میراثی زنده در فرهنگ ایرانی بدل گشتند.
اثری که هنر ایران را از منظر بصری و معناشناختی در مسیر تاریخیاش بازمیخواند.
چرا باید این کتاب را بخوانیم؟
زیرا شناخت نقش و طرح در هنر ایران، درک ریشههای فرهنگی و زیباییشناسی ماست.
طرحها و نقشهای ایرانی به ما نشان میدهد که نقوش سفالها، پارچهها و سنگنگارههای باستانی، نه صرفاً تزئیناتی زیبا، بلکه حامل اندیشه، ایمان و فلسفهی زندگی ایرانی بودهاند.
این کتاب پلی میان گذشته و حال است؛ میان هنری که در تاریخ ریشه دارد و نگاهی که به آینده مینگرد.
