کتاب سفر به انتهای شب: جنگ مسلخ مدام است

چرا کتاب سفر به انتهای شب خواندنی است

کتاب سفر به انتهای شب اثر لویی فردینان سلین، از آثار جریان‌ساز ادبیات قرن بیستم است. این رمان که در سال ۱۹۳۲ منتشر شد، با لحن تند و تیز و بی‌پروایش، زبان عامیانه و نگاه بدبینانه‌اش به جهان، میان کتابخوانان شناخته می‌شود. این رمان که نخستین بار در سال ۱۳۶۴ به قلم فرهاد غبرایی به فارسی ترجمه شد، واقعیت عریان جنگ، فقر و انحطاط اخلاقی را به تصویر می‌کشد.

کتاب سفر به انتهای شب، روایتگر زندگی فردینان باردامو است؛ شخصیتی که شباهت‌های بسیاری با خودِ لویی فردینان سلین دارد. سلین در سال ۱۹۱۴ در جنگ جهانی اول به شدت مجروح شد و از ناحیه‌ی بازو آسیب دید و دچار صدمات روانی شدید، سردردهای مزمن و وزوز گوش دائمی شد که تا پایان عمر رهایش نکرد. سفر به انتهای شب واکنشی به این تروماها بود. سلین می‌خواست با این کتاب پوچی ملی‌گرایی افراطی را که میلیون‌ها جوان را به کام مرگ کشاند، افشا کند.

کتاب سفر به انتهای شب درباره‌ی چیست؟

داستان کتاب سفر به انتهای شب از روزهای جنگ جهانی اول شروع می‌شود، جایی که باردامو به شکلی کاملاً اتفاقی و از سر هیجانِ تماشای یک رژه‌ی نظامی، داوطلب اعزام به جبهه می‌شود اما آنچه در جبهه‌های نبرد بر او آوار می‌شود، زندگی و روح و روانش را دگرگون می‌کند، آنچنان که جنگ را مسلخ مدام می‌نامد.

سفرهای باردامو در کتاب سفر به انتهای شب

باردامو در کتاب سفر به انتهای شب دو سفر را از سر می‌گذراند: یکی سفری جغرافیایی است و دیگری سفری درونی:

حضور در جبهه‌های جنگ جهانی اول: تجربه‌ی وحشت، مشاهده‌ی رنج و حماقت‌ها در جنگ و در نتیجه فروپاشی روانی.

سفر به مستعمرات فرانسه در آفریقا: مواجهه با سیستم فاسد استعماری و گرمای طاقت‌فرسای آن مناطق.

مهاجرت به آمریکا: تجربه‌ی کار در کارخانه‌های اتومبیل‌سازی فورد در دیترویت، درد تنهایی و لمس نظام سلطه‌گر و بی‌رحم سرمایه‌داری صنعتی در ابتدای قرن بیستم.

بازگشت به فرانسه: تحصیل در رشته‌ی پزشکی و طبابت در محله‌های فقیرنشین حومه‌ی پاریس.

با توجه به تم سفر، کتاب سفر به انتهای شب را مشابه کمدی الهی خوانده‌اند اما با این تفاوت که برخلاف کمدی الهی دانته که از دوزخ به سمت بهشت حرکت می‌کند، سفر به انتهای شب سفری است که از دوزخِ جنگ آغاز می‌شود و در تاریکی مطلقِ حومه‌ی پاریس به پایان می‌رسد؛ سفری بدون رستگاری. باردامو به هر جا که می‌رود فضا یا اتمسفر خوش‌بینانه‌ای پیدا نمی‌کند و نمی‌تواند جهان اطرافش را بپذیرد.

همچنین کتاب سفر به انتهای شب شبیه به رمان‌های پیکارسک است؛ قصه‌هایی که در آن قهرمانی از طبقات پایین جامعه با سفر به نقاط مختلف، ریاکاری‌های بخش‌های مختلف اجتماع را برملا می‌کند. از رمان دن‌کیشوت گرفته تا کاندید اثر ولتر چنین ساختاری دارند.

اهمیت کتاب سفر به انتهای شب در تاریخ ادبیات

اهمیت سفر به انتهای شب بیش از آنکه به پیرنگ داستان مربوط باشد، به انقلاب زبانی آن مربوط است. تا پیش از سال ۱۹۳۲، ادبیات فرانسه تحت تأثیر زبان فاخر، آکادمیک و ساختارهای نحوی کلاسیک بود. سلین برای اولین بار از زبان گفتاری یا همان محاوره‌ای و اصطلاحات کوچه پس کوچه‌ها و خیابان‌های پایین‌شهر پاریس در سفر به انتهای شب استفاده می‌کند. او قواعد دستوری را می‌شکند و در قید و بند ساختارهای سنتی زبان نمی‌ماند.

این رویکرد بعدها راه را برای بسیاری از نویسندگان نیمه‌ی دوم قرن بیستم باز کرد. ساموئل بکت در گزینش واژگان و ایجاز زبان خود از سلین تأثیر گرفت و نویسندگان آمریکایی نسل بیت مثل جک کرواک هم در رمان در راه پیروی راه سلین بود. نویسنده‌ای مانند چارلز بوکوفسکی هم تحت تأثیر زبان و لحن عریان و بی‌پرده‌ی سلین بود. بوکوفسکی در یادداشت‌هایش، سلین را نویسنده‌ای توصیف می‌کند که شجاعت مواجهه با کثافت زندگی را داشت.

انتشار کتاب سفر به انتهای شب

سلین دست‌نویس کتاب سفر به انتهای شب را برای چند ناشر بزرگ فرستاد که همگی به دلیل زبان تند و بی‌پرده‌اش، آن غیراخلاقی شمردن و آن را رد کردند. در نهایت انتشارات کوچکی به نام دنوئل و استیل حاضر به چاپ آن شد.

در سال ۱۹۳۲ سفر به انتهای شب نامزد اصلی معتبرترین جایزه‌ی ادبی فرانسه یعنی جایزه‌ی گنکور شد اما هیئت داوران به دلیل ترس از لحن و مضمون ساختارشکن کتاب، جایزه را به رمان دیگری دادند. این اتفاق باعث اعتراضات وسیع در مطبوعات شد و در همان سال، جایزه‌ی مهم رنودو به سلین اهدا شد.