رمان بندها؛ واکاوی پیوندهای ناگسستنی در هزارتوی خانواده

کتاب بندها اثر دومنیکو استارنونه درباره‌ی چیست: معرفی رمان

رمان بندها اثر دومنیکو استارنونه (ترجمه‌ی امیرمهدی حقیقت، نشر چشمه) یکی از درخشان‌ترین و تحسین‌شده‌ترین آثار ادبیات معاصر ایتالیاست که اهمیت آن در توانایی نویسنده برای کالبدشکافی بی‌رحمانه‌ی نهاد خانواده و بررسی لایه‌های پنهانِ «بندهایی» است که انسان‌ها را به هم متصل یا از هم جدا می‌کنند.

این کتاب که جومپا لاهیری، نویسنده‌ی معاصر، استارنونه را برای خلق آن «چیره‌دست‌ترین نویسنده‌ی زنده‌ی ایتالیا» می‌نامد، فراتر از یک درام خانوادگی ساده، به پرسش‌های بنیادینی درباره‌ی آزادی فردی، مسئولیت‌پذیری و پیامدهای انتخاب‌های گذشته می‌پردازد.

اهمیت این اثر در ساختارِ «قوطی‌های تودرتوی چینی» آن نهفته است که هر بخش، لایه‌ی جدیدی از حقیقت را در مورد یک رابطه‌ی زناشویی چهل‌ساله آشکار می‌کند، بدون آنکه تا لحظات پایانی، تمامِ تصویر برای خواننده روشن شود.

پیرنگ داستان: گره‌هایی که باز نمی‌شوند

داستان با یک بحرانِ آغازین در دهه‌ی ۱۹۷۰ در ناپل شروع می‌شود؛ زمانی که آلدو، مردی تحصیل‌کرده و روشنفکر، همسرش واندا و دو فرزند خردسالش (ساندرو و آنا) را به مقصد رم و برای زندگی با زنی جوان‌تر به نام لیدیا ترک می‌کند. روایت کتاب در سه «دفتر» یا بخش مجزا طراحی شده است که هر کدام از زاویه‌ی دید متفاوتی به این گسست و پیوند دوباره می‌پردازند:

1. دفتر اول؛ فریادهای مکتوب: این بخش شامل نامه‌های واندا به آلدو در سال‌های اولیه‌ی جدایی است. نامه‌هایی سرشار از خشم، استیصال و رنج.
2. دفتر دوم؛ بازگشت به ویرانه‌ها: سال‌ها بعد، زمانی که آلدو و واندا در دوران پیری دوباره با هم زندگی می‌کنند، اتفاقی غیرمنتظره زندگی‌شان را زیرورو می‌کند.
3. دفتر سوم؛ میراثِ گره‌ها: در بخش پایانی، داستان از نگاه فرزندان (ساندرو و آنا) روایت می‌شود؛ کسانی که در تمام این سال‌ها شاهدِ کشمکش‌های والدین خود بوده‌اند.

نمادشناسی بندها: از بندِ کفش تا پیوندِ روح

یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم کتاب که عنوان اثر نیز از آن گرفته شده، مفهوم بندها (Lacci) است که در ایتالیایی هم به معنای بندِ کفش و هم به معنای «قید و بند» یا «دام» است.

1. بندِ کفش به مثابه پیوند: در بخشی از داستان، شیوه‌ی خاصِ گره زدن بندِ کفش که آلدو به فرزندانش می‌آموزد، به نمادی از هویت و میراثِ پدری تبدیل می‌شود.
2. بندهای بازدارنده: کتاب نشان می‌دهد که چگونه ازدواج و خانواده می‌توانند همزمان پناهگاه و زندان باشند.

درون‌مایه‌های اصلی: سفری به اعماقِ وجدان

استارنونه در این رمان با زبانی پاکیزه و اصیل، به موضوعاتی می‌پردازد که هر خواننده‌ای را به فکر وامی‌دارد:

1. پیامدهای خیانت: نویسنده نشان می‌دهد که خیانت تنها یک عملِ جسمانی نیست، بلکه «جنایتی» است که لرزه‌های آن تا دهه‌ها بعد در روانِ فرزندان و شریک زندگی احساس می‌شود.
2. اشیاء و حافظه: «قوطی فلزی آبی‌رنگ» و عکس‌های پولارویدِ قدیمی در کتاب، نگهبانانِ رازهایی هستند که شخصیت‌ها سعی در کتمانِ آن‌ها داشته‌اند
3. شکستِ الگوهای سنتی: کتاب تقابل میانِ «میل به آزادی» و «سنت‌های خانوادگی» را به چالش می‌کشد.

چرا رمان بندها را باید خواند؟

بندها برای کسانی نوشته شده که به دنبال داستانی با عمقِ روان‌شناختی هستند. این رمان مانند یک «جعبه‌ی پاندورا» است؛ با هر بار خواندن، لایه‌ای جدید از معنا در آن کشف می‌شود. نویسنده با پرهیز از قضاوت‌های اخلاقی ساده، خواننده را در موقعیتی قرار می‌دهد که بپرسد: «اگر من جای آنها بودم، کدام گره را باز می‌کردم؟»

اگر می‌خواهید بدانید چگونه یک گره‌ی ساده‌ی بندِ کفش می‌تواند رازی چهل‌ساله را در خود پنهان کند و چگونه فرار از یک خانه می‌تواند به بازگشتی دردناک‌تر منجر شود، این شاهکار دومنیکو استارنونه تجربه‌ای است که تا مدت‌ها پس از بستنِ کتاب، ذهن شما را رها نخواهد کرد. این اثر دعوتی است به تماشای فروپاشی و بازسازیِ مدامِ آنچه ما «خانه» می‌نامیم.