بررسی جامع کتاب آلبر کامو اثر کانر کروز اوبراین

چرا باید کتاب آلبر کامو را خواند: معرفی کتاب

هدف اصلی کانر کروز اوبراین از نگارش کتاب آلبر کامو (ترجمه‌ی عزت‌الله فولادوند، انتشارات خوارزمی) معرفی دقیق و بی‌پرده‌ی اندیشه‌های این نویسنده بزرگ به خوانندگان امروز است؛ اندیشه‌ای که در تار و پود آثار او و فراز و نشیب‌های زندگی سیاسی‌اش متجلی شده است.

چرا هنوز درباره آثار کامو بحث می‌شود؟

سال‌هاست که ادیبان و منتقدان به بحث و بررسی آثار و زندگی آلبر کامو پرداخته‌اند. هدف بسیاری از آنها، گره‌گشایی از اندیشه‌ی او برای معاصران و رفع تناقضات احتمالی در آثارش بوده است. با این حال، تا به امروز بازار این مناقشات و مباحثات همچنان گرم است. به‌رغم کوشش‌های فراوان و بینش‌های گوناگون، هیچ‌کس نتوانسته حرف آخر را بزند و تمامی منتقدان را مجاب کند.

بیشتر کتاب‌هایی که تا پیش از این در نقد و بررسی آثار کامو نوشته شده‌اند، دچار یکی از دو ضعف زیر هستند:

1. نگاه صرفاً هنری: نویسندگان از کامو یک هنرمند ناب ساخته و جنبه‌های فلسفی و سیاسی زندگی و کارهایش را نادیده گرفته‌اند.
2. نگاه صرفاً سیاسی-فلسفی: منتقدان منحصراً روی فعالیت‌های سیاسی و متن فلسفی اندیشه‌ی او تمرکز کرده و هنر نویسندگی‌اش را به حاشیه رانده‌اند.

رویکرد متفاوت اوبراین در تحلیل اندیشه‌ی کامو

در کتاب آلبر کامو، نویسنده (اوبراین) تلاش می‌کند خواننده را به‌طور همزمان با آثار و هنر کامو آشنا کند. او نشان می‌دهد که چه تأثیر متقابلی میان کامو، محیط اجتماعی و دنیای سیاسی او در کار بوده و کامیابی‌ها و شکست‌های این نویسنده تا چه حد از این کنش و واکنش‌ها سرچشمه گرفته است.

دستیابی به چنین هدفی مستلزم آن است که نویسنده:

1. تحولات عالم سیاست و دگرگونی‌های اجتماعی دوران کامو را در نظر داشته باشد.
2. از درون خود آثار، دلایل و شواهد متقن بجوید.

تصویری که از کامو در این کتاب عرضه می‌شود، دقیقاً بر اساس همین شیوه استوار است. این پرداخت متفاوت سبب شده تا مفاهیمی چون «پوچی» و «عصیان» که معمولاً در سنجش آثار کامو در کانون توجه منتقدان قرار داشتند، در درجه‌ی دوم اهمیت قرار گیرند و مسائل تازه‌تری جایگزین آنها شود.

نگاهی به ترجمه‌ی کتاب و چالش‌های برگردان آثار کامو

عزت‌الله فولادوند در مقدمه‌ی ترجمه این کتاب به نکات جالبی اشاره می‌کند. او وجه تمایز این کتاب را گذر از کلیشه‌های رایج (مانند تمرکز صرف بر پوچی و عصیان) می‌داند و علاوه بر نقد محتوایی، در پی‌نوشت‌ها و مقدمه‌ی کتاب، با نکات بسیار جالبی درباره‌ی ترجمه آثار کامو مواجه می‌شویم که نشان‌دهنده دقت نظر مترجم است:

۱. ماجرای نام‌گذاری کتاب سقوط (هبوط)

فولادوند اولین مترجمی است که نام یکی از مشهورترین کتاب‌های کامو را به‌جای سقوط، «هبوط» ترجمه کرده است. او استدلال می‌کند که اشاره‌ی کامو در این کتاب به بیرون‌رانده‌شدن انسان از بهشت است؛ بنابراین واژه‌ی «هبوط» از نظر معنایی و فلسفی بسیار دقیق‌تر از «سقوط» است.

۲. نقد ترجمه‌های انگلیسی کتاب بیگانه

در پی‌نوشتی دیگر، فولادوند از دستکاری‌های معنایی در ترجمه‌ی انگلیسی کتاب بیگانه انتقاد می‌کند. او می‌نویسد:

در ترجمه‌ی انگلیسی بیگانه، مترجم با افزودن چند کلمه خواسته "بیهودگی" زندگی و "بطلان" تدبیرهای آدمی را روشن‌تر نشان بدهد. اما چنین کاری دیگر ترجمه نیست؛ تعبیر و تفسیر است. وقتی مترجم پای‌بند انضباط فکری و امانت بیان نشود، میان خواننده و نویسنده حجابی از پیش‌داوری‌های روزگار خود به‌وجود می‌آورد.

۳. دلیل ترجمه مجدد نقل‌قول‌ها

فولادوند به ترجمه‌های فارسی موجود از آثار کامو نیز با دیده تردید می‌نگرد. به همین دلیل، تمامی نقل‌قول‌های استفاده‌شده از کامو در متن کتاب را شخصاً ترجمه کرده است. او در سطور پایانی مقدمه‌ی دلیل این کار را چنین بیان می‌کند: "ترجیح دادیم از کار دیگران استفاده نکنیم تا مسئولیت همه بر عهده‌ی یک نفر باشد و اگر نارسایی مشاهده شد، گناه به گردن کسی جز مترجم حاضر نیفتد."