بیوگرافی
پرویز ناتل خانلری، ادیب، شاعر، مترجم، استاد دانشگاه و بنیانگذار نهادهای برجستهی فرهنگی، در اسفند ۱۲۹۲ در تهران متولد شد. آموزشهای نخستین را در خانه و نزد پدرش میرزا ابوالحسنخان خانلری که مسلط به چند زبان اروپایی بود فراگرفت و سپس در مدرسهی سنلویی و دارالفنون تحصیلات خود را پی گرفت. او از همان دوران دبیرستان به ترجمه از زبان فرانسوی روی آورد و با بازگردانی داستان دختر سروان اثر پوشکین و نمایشنامهی توفان اثر شکسپیر و داستانهای گی دو موپاسان به عرصهی مطبوعات گام نهاد. او پس از آشنایی با صادق هدایت در کتابفروشی کلالهی خاور و راهاندازی محفل ادبی کافه ژاله با همراهی مسعود فرزاد، نخستین رسالههای پژوهشی خود دربارهی موسیقیدانان دورهی عباسی را با امضای مستعار به نگارش درآورد. او با ترجمهی اثر نامههای ایرانی گوبینو و شاهکار تریستان و ایزوت با نثری روان، ساده و پیراسته، توجه اهل قلم را جلب نمود و از سوی صاحبنظرانی چون احسان یارشاطر به عنوان یکی از برجستهترین نثرنویسان زبان فارسی شناخته شد.
او پس از پایان تحصیلات دانشگاهی، کار معلمی را در دبیرستانهای شاهپور رشت و فیروزبهرام تهران آغاز نمود و با روش تدریس متفاوت، ظاهر خوشپوش، لحن آرام و ادای کلام شیرین، خستگی درسهای کهن را از میان برداشت. او در ابتدای دههی چهل به عنوان استاد در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران در کنار چهرههایی چون سعید نفیسی، بدیعالزمان فروزانفر و محمد معین به تدریس پرداخت و بنیانگذار درس تخصصی تاریخ زبان فارسی گردید. او با تجزیه و تحلیل هزاران متن معتبر فارسی، این رشتهی علمی را پیریزی کرد و سالها به آموزش و شاگردپروری در سطوح عالی پرداخت.
در سال ۱۳۲۲ با همراهی جمعی از اهل قلم، مجلهی سخن را با امتیاز اولیهی ذبیحالله صفا پایهگذاری کرد؛ نشریهای که تا سال ۱۳۵۷ با رویکردی نوگرایانه اما دور از تندروی و کهنگرایی، به معرفی ادبیات جدید جهان، انتشار آثار نویسندگان و شاعران جوان و برگزاری نشستهای ادبی چهارشنبهها پرداخت. او با سرمقالههای علمی و راه اندازی مسابقات داستاننویسی، نقشی محوری در پرورش نسلی نو از اهل قلم ایفا نمود.
در عرصهی شعر، او با سرودن چامهی بلند عقاب در سال ۱۳۱۸ به شهرت فراوان رسید و مجموعهی شعر ماه در مرداب را منتشر ساخت. او در رسالهی دکتری خود تحت نظر ملکالشعراء بهار و فروزانفر به بررسی عروض شعر فارسی پرداخت. او در شعر و نقد ادبی، راهی معتدل میان کهنگرایی سنتی و نوگرایی رادیکال برگزید و با حفظ اصول وزنی و زیبایی زبانی، تجددی ملایم را دنبال کرد؛ رویکردی که گرچه مجادلات قلمی فراوانی با مخالفان در میان سنتگرایان و نوگرایان برافروخت، اما جایگاه ویژه او را در ادبیات معاصر تثبیت نمود.
دفاع از زبان فارسی مهمترین دغدغهی زندگی او بود؛ او زبان فارسی را وطن خویش میدانست و در برابر هرگونه هجمه به آن ایستادگی میکرد. او کتاب دستور زبان فارسی را به شیوهای علمی و نوین تدوین کرد و اثر ارزشمند تاریخ زبان فارسی را در چند جلد به نگارش درآورد. همچنین با تصحیح متن مخارج الحروف ابنسینا و تأسیس بنیاد فرهنگ ایران و مؤسسهی مرجان، خدمات گستردهای در زمینهی چاپ متون تحقیقی، گسترش سوادآموزی و آموزش عمومی انجام داد.
شاهکار برجستهی او در پژوهش ادبی، تصحیح دیوان خواجه شمسالدین محمد حافظ بود که پس از بیستودو سال مقابلهی دقیق چهارده نسخهی کهن در سال ۱۳۵۹ انتشار یافت و به عنوان یکی از معتبرترین تصحیحهای حافظ شناخته شد.
او در طول حیات شغلی خود، مسئولیتهای دولتی چون وزارت فرهنگ، سناتوری و ریاست طرح سپاه دانش را نیز پذیرفت، اما این مسئولیتها را امتداد رسالت معلمی و ابزاری برای خدمت به فرهنگ و سوادآموزی روستاییان میدانست. او همواره در برابر خواستههای نامناسب دستگاه امنیتی ایستادگی کرد و پیشنهادهای مربوط به سانسور کتابها و پذیرش ریاست کیهان را رد نمود.
پس از تحولات سال ۱۳۵۷، او مدتی را در زندان گذراند و سپس با قطعی حقوق و تنگدستی مواجه شد. با این حال ترجیح داد در وطن خویش بماند و به نگارش خاطراتش بپردازد. پرویز ناتل خانلری سرانجام در اول شهریور ۱۳۶۹ در هفتادوشش سالگی در تهران چشم از جهان فروبست؛ در حالی که میراث گرانقدرش در نثر، تصحیح متون، آموزش و نهادسازی فرهنگی، اثری ماندگار در تاریخ ادبیات ایران برجای گذاشت.
بیوگرافی و آثار پرویز ناتل خانلری
۰ کالای فرهنگی
مرتبسازی:
فیلترها
فیلترهای انتخاب شده
فیلتری انتخاب نشده است.
در حال بارگذاری فیلترها…