رمان رژه نوشته‌ی ریچل کاسک درباره‌ی چیست

روایتی چندصدایی از هنر، جنسیت و خشونت: معرفی کتاب رژه

ریچل کاسک نویسنده‌ای با نثری معمول نیست. کتابش رژه (ترجمه‌ی فرزانه طاهری، نشر مرکز) که بسیاری منتقدان آن را «ضدرمان» نامیده‌اند، ادامه‌ی همان مسیری است که او با کنار گذاشتن شخصیت‌پردازی متعارف و پیرنگ قابل پیش‌بینی آغاز کرده بود. این کتاب در ادامه‌ی همان جریان سبکی قرار می‌گیرد که یک دهه‌ی پیش با سه‌گانه‌ی Outline و رمان تلخ Second Place شکل گرفته بود. اهمیت رمان رژه در همین نکته نهفته است. نویسنده بار دیگر می‌پرسد که هنر، جنسیت و زندگی روزمره چطور در هم تنیده می‌شوند، بدون آنکه پاسخی سرراست بدهد.

صحنه‌ی آغازین تکان‌دهنده: زنی در خیابان

کتاب رژه آغاز غیرمنتظره دارد. زنی که همسر هنرمندی به نام G است، در خیابانی آرام و آفتابی هدف حمله‌ی زنی غریبه قرار می‌گیرد و در بهت آن لحظه، تصور می‌کند مهاجم به بدن آسیب‌دیده‌اش همچون یک اثر هنری نگاه می‌کند. این برخورد تصادفی و خشن، دروازه‌ی ورود به دنیای رمان رژه است.

چهار شخصیت به نام G

رمان رژه به چهار بخش تقسیم شده: بدل‌کار، قابله، شیرجه‌زن و جاسوس. در هر بخش هنرمندی ظاهر می‌شود که فقط با حرف G شناخته می‌شود اما ردپای هنرمندان واقعی در پس روایت پیداست. فرزانه طاهری در یادداشت کوتاه ابتدای رمان، آنها را معرفی و درواقع رمزگشایی کرده است: گیورگ بازِلیتس، نقاش و مجسمه‌ساز آلمانی؛ پاولا مادِرسُن بکر، نقاش زن آلمانی؛ نورمن لوئیس، نقاش امریکایی اهل هارلم؛ لوییز بورژوا، مجسمه‌ساز فرانسوی‌الاصل امریکایی و اریک رومر، نویسنده و منتقد و کارگردان موج نوی سینمای فرانسه.

چرا این هنرمندان؟ کاسک در گفت‌وگو با نیواستیتسمن، گفته نقاشی‌های وارونه‌ی گیورگ بازلیتس و عروسک‌های بی‌سر لوییز بورژوا در اواخر عمر در درک و تصویری که از جنسیت داشته، نقشی اساسی داشتند. در بخش‌های دیگر، سایه‌ی نقاشی چون پاولا مادرسن بکر و نورمن لوئیس و اریک رومر هم دیده می‌شود؛ کاسک تمامی اسامی این هنرمندان را حذف کرده است.

میان الهام و زندگی روزمره

آنچه رژه را از رمانی معمولی درباره‌ی هنرمندان متمایز می‌کند، پرسش‌هایی است که کاسک درباره‌ی خودِ مفهوم شخصیت مطرح می‌کند. او پیش‌تر به نیویورکر گفته که دیگر باور ندارد شخصیت به شکل سنتی وجود داشته باشد. او در رژه همین ایده را دنبال می‌کند: هویت هر فرد یکپارچه نیست، بلکه چیزی شکسته و پراکنده است. در یکی از فصل‌های کتاب، همسر هنرمندی به این باور می‌رسد که موفقیتِ شوهرش موفقیت خودش هم هست، غافل از آنکه شوهرش صریحاً معتقد است زنان نمی‌توانند هنرمند باشند.

واکنش دوپاره‌ی منتقدان به رژه

استقبال از رژه یکدست نبوده. در بریتانیا، ساندی‌تایمز خواندن این کتاب را به راه‌رفتن روی خرده‌شیشه تشبیه کرد و آلوده به خودآزاری و روزنامه‌ی تلگراف هم نقد منفی تندی علیه رمان منتشر کرد. در برابر این نقدها، گاردین نوشت کاسک در این کتاب به دستاوردی درخشان رسیده است. هر چه هست رمان رژه به آن دست آثار تعلق دارد که نمی‌توان با یک جمله، با یک نقد قضاوتش کرد.

چرا خواندن رژه مهم است

رمان رژه رمانی نیست که با آسودگی و آسانی خوانده و فهمیده شود. ساختار غیرخطی دارد و صداهای درهم‌تنیده‌اش از خواننده صبر می‌خواهد. رژه فرصتی است تا با یکی از صداهای غیرمعمول ادبیات معاصر و امروز آشنا شویم، صدایی که به‌جای پاسخ دادن، سوال‌های تازه پیش می‌کشد.