کتاب میدل مارچ؛ چرا میدل مارچ بزرگ‌ترین رمان انگلیسی تاریخ است؟

راهنمای جامع و بررسی رمان میدل مارچ اثر جورج الیوت

رمان میدل مارچ اثر جورج الیوت، بدون شک یکی از قله‌های ادبیات کلاسیک جهان است. این شاهکار رئالیستی که با عنوان فرعی داستان یک شهر هم شناخته می‌شود، ساختاری چنان بی‌نقص دارد که بسیاری از منتقدان آن را هم‌تراز با جنگ و صلح اثر تولستوی می‌دانند. در این مقاله، نگاهی به این رمان سترگ، ویژگی‌های برجسته‌ی آن و البته ترجمه‌ی رضا رضایی از این اثر خواهیم داشت.

هنر صبوری؛ درباره‌ی ترجمه‌ی رضا رضایی از میدل مارچ

صحبت از ترجمه‌ی آثار کلاسیک ادبی که می‌شود، یاد حرف مرحوم کریم امامی می‌افتیم که می‌گفت مترجم ادبی باید به صد هنر آراسته باشد. منظور او البته توانایی‌های گوناگون زبانی در زبان‌های مبدأ و مقصد بود. اما باید یک هنر دیگر هم به این فهرست اضافه کنیم و آن هنر صبوری است؛ ویژگی نایابی در این زمانه‌ی پرشتاب.

در میان مترجمان معاصر ما، رضا رضایی نمونه‌ی بارز این صبوری است. او کنج خلوت می‌گزیند، بر آثار نویسندگان بزرگ متمرکز می‌شود و صبورانه کلمات، جملات و فصل‌ها را به فارسی فصیح برمی‌گرداند. گواه این مدعا، ترجمه‌ی آثار نویسندگان زن سده‌ی نوزدهم بریتانیا است (جدا از ترجمه‌های درخشان او از نابوکوف، داستایفسکی، فیتس‌جرالد و یورسنار).

دکتر علی‌محمد حق‌شناس در هنگام تهیه‌ی فرهنگ هزاره می‌گفت:

کار ما به قالی‌بافی می‌ماند. ما هم مثل قالی‌باف‌ها که گره‌ها را یکی‌یکی کنار هم می‌گذارند و نقش می‌اندازند، واژه‌ها را یکی‌یکی با هم جفت‌وجور می‌کنیم.

رضا رضایی نیز از جمله قالی‌باف‌های زبده و کمیابی است که با ترجمه‌ی رمان میدل مارچ، خدمت بزرگی به ادبیات فارسی کرده است.

جورج الیوت؛ فیلسوفی در قامت یک رمان‌نویس

مری اَن ایوانز برای فرار از کلیشه‌های جنسیتی زمانه خود و برای اینکه آثارش به عنوان نوشته‌هایی جدی دیده شوند، نام مستعار و مردانه‌ی جورج الیوت را برگزید. او از زنان روشنفکر و فیلسوف عصر خود بود که با بزرگانی چون هربرت اسپنسر و جان استوارت میل همنشینی داشت و آثاری از فیلسوفان آلمانی را به انگلیسی ترجمه کرده بود.

الیوت پس از مدتی به تشویق شریک زندگی‌اش، جورج هنری لوئیس، به رمان‌نویسی روی آورد و شاهکار خود، رمان میدل مارچ را در سال‌های ۱۸۶۹ تا ۱۸۷۰ به رشته‌ی تحریر درآورد.

تحلیل ساختار و شخصیت‌های رمان میدل مارچ

میدل مارچ نام شهری خیالی در انگلستان است. داستان در پس‌زمینه‌ای تاریخی می‌گذرد و ماجرای چندین عشق و ازدواج را به طور موازی پیش می‌برد. توجه الیوت بیش از آنکه به توصیف‌های طولانی از مسائل تاریخی یا جزئیات روزمره باشد، بر حالات روحی و روانی شخصیت‌ها معطوف است.

اولین زن مدرن در ادبیات انگلیسی

شخصیت اصلی داستان (دوروتی بروکس) که در ابتدا به قدیسه‌ای قرون‌وسطایی تشبیه می‌شود، کم‌کم با واقعیات زندگی آشنا شده و به انتخاب‌های اشتباهش واقف می‌شود. او می‌آموزد که برای خوب بودن لازم نیست قهرمانی اسطوره‌ای بود، بلکه تلاش برای جبران اشتباهات و همدردی با دیگران کافی است. از این جهت، او را می‌توان اولین زن مدرن در ادبیات انگلیسی دانست که مقهور سرنوشت نمی‌شود.

عصیان علیه عرف زمانه

ساختار این رمان مانند یک ساختمان با معماری بی‌عیب و نقص است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های میدل مارچ، حضور چهار شخصیت زن است که حرف و عملشان کاملاً ضد فضای اجتماعی بریتانیای آن روزگار است؛ زنانی که علیه عرف و قوانین محدودکننده‌ی زمانه خود دست به شورش می‌زنند.

فکت‌ها و نکات جذاب درباره‌ی کتاب میدل مارچ که نمی‌دانستید!

برای درک بهتر عظمت این کتاب، بررسی چند نکته و فکت تاریخی خالی از لطف نیست:

بهترین رمان تاریخ بریتانیا: در نظرسنجی بزرگی که بی‌بی‌سی (BBC) در سال ۲۰۱۵ از میان منتقدان بین‌المللی انجام داد، رمان میدل مارچ بالاتر از آثار چارلز دیکنز و خواهران برونته، به عنوان بزرگ‌ترین رمان انگلیسی تاریخ انتخاب شد.

نظر جالب جولین بارنز: وقتی از جولین بارنز، نویسنده‌ی سرشناس معاصر، درباره‌ی مهم‌ترین رمانی که خوانده پرسیدند، بدون تردید پاسخ داد: «میدل مارچ، احتمالاً بزرگ‌ترین رمان انگلیسی است.»

ستایش امیلی دیکنسون: امیلی دیکنسون، شاعر نامدار، در نامه‌ای شیفتگی خود را به این کتاب این‌گونه بیان می‌کند:

در باب میدل‌مارچ چه نظری دارم؟ همان نظری را که در باب شکوه و جلال دارم؛ ورای آن، برخی از قسمت‌های این اثر فانی به جاودانگی پیوسته است.

توصیف ویرجینیا وولف: ویرجینیا وولف، نویسنده‌ی فمینیست و بزرگ بریتانیا، میدل‌مارچ را این‌گونه توصیف کرده است: «یکی از معدود رمان‌های انگلیسی که برای افراد بزرگسال نوشته شده است.»

نتیجه‌گیری؛ چرا باید میدل مارچ را بخوانیم؟

خواندن این رمان دو جلدی، درست مانند ترجمه‌ی آن، صبوری می‌خواهد. الیوت در لابه‌لای سطرهای داستان، دانش گسترده‌ی خود از تاریخ، فلسفه، هنر، علم و ادبیات را به رخ می‌کشد. با این حال، اگر این صبوری را به خرج دهید، بی‌شک طعم خوش یکی از به یادماندنی‌ترین و عمیق‌ترین داستان‌های ادبیات جهان را خواهید چشید.