کتاب بیگانه اثر آلبر کامو

بیگانه درباره‌ی چیست

کتاب بیگانه اثر آلبر کامو از مشهورترین رمان‌های تاریخ ادبیات است و مورسو، ضد قهرمان کتاب، از محبوب‌ترین شخصیت‌های ادبی. مورسو کارمندی است که به پوچی و بیهودگی جهان پی می‌برد. کتاب بیگانه دو بخش دارد که هر دو بخش با شلیک گلوله و مرگ انسانی به‌هم متصل می‌شود.

منتقدان معتقدند مورسو شخصیت اصلی بیگانه در واقع خود آلبر کاموی جوان است که تنها از الجزایر به پاریس آمده است. کتاب بیگانه در سال ۱۹۴۲ منتشر شد. در آن زمان کامو بیست‌وهشت ساله بود.

کتاب بیگانه یکی از مشهورترین آغازهای تاریخ ادبیات را دارد با این جمله:

امروز مامان مرد.

اهمیت و تأثیر کتاب بیگانه

در دهه‌های پس از انتشار رمان بیگانه، بیگانگی و پوچی مورسو، تجربه‌ی دسته‌جمعی نسل‌های زیادی از روشنفکران آمریکایی و اروپایی می‌شود که خود را در جریان اصلی فرهنگ یا سیستم استبدادی وطن خود بیگانه احساس می‌کنند و حضور خود را پوچ و بیهوده می‌خوانند. بیگانه برای این نسل، یک کتاب مرجع و اثر موفقی می‌شود. البته نباید از نقد بلند و تحسین‌آمیز ژان پل سارتر درباره‌ی کتاب بیگانه غافل شد که اگر نوشته نمی‌شد شاید بیگانه میان روشنفکران این‌چنین به شهرت نمی‌رسید.

تأثیر کتاب بیگانه و مورسو، شخصیت اصلی کتاب، بر روشنفکران و نویسندگان اروپایی و امریکایی محدود نماند و در ایران نیز این کتاب الهام‌بخش بوده و مورسو، به عنوان یکی از سمبل‌های شورش و اعتراض و عصیان معرفی می‌شود. پس عجیب نبود که در اسناد ساواک و صورت‌جلسه‌ای که مأموران از کتاب‌هایی که از منزل بیژن جزنی ضبط کرده‌اند کتاب بیگانه هم بود.

می‌دانیم که صادق هدایت دست‌کم چهارسال پیش از آن‌که بیگانه به فارسی ترجمه و منتشر شود آن را تقریباً همزمان با انتشار کتاب در فرانسه و به زبان اصلی خوانده است. در سال ۱۳۲۴ در نامه‌ای به حسن شهید نورایی می‌نویسد که بیگانه را از غلامحسین صدیقی که از فرانسه به ایران بازگشته گرفته و می‌گوید که «تمام آثار Camus را خواندم. Caligula [نمایشنامه‌ی کالیگولا] خیلی انترسان [شگفت‌انگیز] بود.»

نقد کامو از سلطه‌ی استعماری و جامعه‌ی سرمایه‌داری مصرفی، به دل کسی چون جلال آل‌احمد هم می‌نشست که زندگی تهی از معنای مورسو ضد قهرمان بیگانه را برهانی می‌پنداشت بر غیبت معنا در غرب.

ترجمه‌های فارسی کتاب بیگانه

کتاب بیگانه نخستین‌بار در سال ۱۳۲۸ توسط جلال آل‌احمد و علی‌اصغر خبره‌زاده به فارسی ترجمه شد. نکته‌ی جالب در ترجمه‌ی بیگانه، نام علی‌اصغر خبره‌زاده بعد از نام جلال آل‌احمد آمده. خبره‌زاده سال‌ها بعد در گفت‌وگویی می‌گوید ترجمه‌ی این کتاب به زمانی برمی‌گردد که او معلم اخراجی به دلیل عضویت در حزب توده‌ بوده و پس از ممنوع‌التدریسی و پیش از آنکه به زابل تبعید شود، آل‌احمد کتابی به او می‌دهد:

جلال به من گفت حالا که به زابل می‌روی‌ یک کتاب می‌دهم که آنجا بخوانی. کتاب بدی نیست. کتاب بیگانه آلبر کامو را به من داد. کتاب به زبان‌ فرانسه‌ بود. بیگانه را خواندم و برایم جالب بود. تا آن وقت کتابی ترجمه نکرده بودم. گفتم‌ خوب، این‌ را‌ ترجمه می‌کنم. قصد چاپ آن را هم نداشتم. ترجمه کردم و بعد فرستادم برای‌ جلال‌ آل‌احمد. او‌ هم خواند و گفت خوب است. ویراستاری کرد و اسم خودش را هم گذاشت. این‌گونه شد‌ که‌ ما‌ بیگانه را ترجمه کردیم.

چندماه بعد از ترجمه‌ی آل‌احمد و خبره‌زاده ترجمه‌ی دیگری از کتاب بیگانه با عنوان غریبه به قلم رحمت مصطفوی چاپ شد. پس از آن سال‌های دور، ترجمه‌های دقیق‌تر و پاکیزه‌تر از کتاب بیگانه توسط مترجمان خوشنام منتشر شده، از جمله می‌توان به ترجمه‌های خشایار دیهیمی، لیلی گلستان، کاوه میرعباسی، امیر جلال‌الدین اعلم و محمدرضا پارسایار اشاره کرد.