دفاع از مارکس
بازخوانی رادیکال اندیشهی مارکس در عصر بحرانهای مدرن
کتاب دفاع از مارکس از لویی آلتوسر، فیلسوف برجستهی فرانسوی و نظریهپرداز ساختارگرایی مارکسیستی، پاسخی فلسفی و نظری به موج انتقادها و تحریفهایی است که در دهههای پایانی قرن بیستم علیه اندیشهی مارکس شکل گرفت.
این اثر، که از نشر دمان منتشر شده، در واقع بیانیهای فکری برای احیای مارکسیسم علمی در دوران پس از ایدئولوژی است.
آلتوسر در این کتاب، با نگاهی موشکافانه و بیپروا، از مارکس نه بهعنوان پیامبری سیاسی بلکه بهعنوان فیلسوف علم و نظریهپرداز تاریخ دفاع میکند.
او در برابر موجی از نقدها که مارکس را به تقلیلگرایی اقتصادی و جبرگرایی تاریخی متهم میکردند، نشان میدهد که اندیشهی مارکس، شبکهای پیچیده از روابط میان نیروهای مادی، ایدئولوژیک و ساختاری است؛
نظریهای که هنوز هم میتواند برای فهم بحرانهای سرمایهداری، سیاست و ایدئولوژی در جهان امروز به کار آید.
در دفاع از مارکس، آلتوسر با تکیه بر آثار پیشین خود از جمله خواندن سرمایه و برای مارکس، بار دیگر به مفهومهای کلیدی چون بازتولید، ایدئولوژی، علم تاریخ و ساختار اجتماعی بازمیگردد.
او توضیح میدهد که مارکس چگونه از فلسفهی کلاسیک هگل و اقتصاد سیاسی آدام اسمیت عبور کرد تا دستگاهی نظری برای فهم واقعیتهای مادی جامعه بنا کند.
ویژگیهای برجسته کتاب
- دفاع فلسفی و تحلیلی از بنیانهای اندیشه مارکسیستی در جهان معاصر
- بازخوانی مفاهیم کلیدی چون ایدئولوژی، ساختار، و علم تاریخ
- نقد خوانشهای پوزیتیویستی و انسانگرایانه از مارکس
- از متون ضروری برای پژوهشگران فلسفه سیاسی و نظریه انتقادی
- انتشار در مجموعهی اندیشه سیاسی معاصر نشر دمان
درباره نویسنده
لویی آلتوسر (۱۹۱۸–۱۹۹۰) از برجستهترین متفکران مارکسیسم ساختارگرا و استاد فلسفه در مدرسه عالی نرمال پاریس بود.
او با بازخوانی علمی آثار مارکس، تلاش کرد تا مارکسیسم را از تقلیلگرایی سیاسی به سطحی فلسفی و نظری ارتقا دهد.
از مهمترین آثار او میتوان به برای مارکس، خواندن سرمایه، درباره بازتولید، ایدئولوژی و دستگاههای ایدئولوژیک دولت و مونتسکیو، سیاست و تاریخ اشاره کرد.
آلتوسر با نگاه دقیق خود به ساختارهای پنهان در سیاست و ایدئولوژی، تأثیری ژرف بر اندیشهی فیلسوفانی چون فوکو، بالیبار، ژیژک و رانسیر گذاشت.
درباره مضمون کتاب
آلتوسر در این کتاب با نگاهی ساختارگرایانه به اندیشهی مارکس، سه هدف اصلی را دنبال میکند:
۱. بازگرداندن مارکس به جایگاه علمی و فلسفی خود در برابر تفسیرهای سادهانگارانهی سیاسی،
۲. نشان دادن پیوستگی اندیشهی مارکس با علوم اجتماعی مدرن،
۳. دفاع از امکان «علم تاریخ» در برابر نسبیگرایی پستمدرن.
او توضیح میدهد که مارکس نه فیلسوف اخلاق، بلکه کاوشگری است که میکوشد قانونمندیهای مادی جامعه را آشکار کند.
از نظر آلتوسر، اگر فلسفهی معاصر به دنبال درک سازوکار قدرت و ایدئولوژی است، راهی جز بازگشت به روش تحلیلی مارکس ندارد.
چرا باید کتاب دفاع از مارکس را بخوانیم؟
زیرا در جهانی که از یکسو سرمایهداری جهانی بحرانزده است و از سوی دیگر ایدئولوژیهای فریبنده بازتولید میشوند، بازخوانی مارکس از نگاه آلتوسر بیش از هر زمان ضروری است.
این کتاب یادآوری میکند که مارکسیسم نه مجموعهای از شعارها، بلکه ابزاری نظری برای فهم و تغییر جهان است.
اگر به فلسفه سیاسی، نظریه انتقادی، یا ریشههای فکری مدرنیته علاقه دارید، دفاع از مارکس کتابی است که شما را به تفکر وامیدارد.
دیگر آثار لویی آلتوسر
لنین و فلسفه — نشر بان
درباره بازتولید — نشر دمان
ماکیاولی و ما — نشر اختران
علم و ایدئولوژی — نشر نیلوفر
دیالکتیک تاریخ — نشر ژرف
ساختارگرایی چیست؟ — نشر شبخیز
