کوری (مروارید) (گالینگور)

رمان کوری؛ وقتی یک شهر در دریای شیر غرق می‌شود

کتاب کوری اثر ژوزه ساراماگو درباره‌ی چیست

اگر ناگهان تمام مردم یک شهر بینایی خود را از دست بدهند و به جای تاریکی مطلق، فقط یک سفیدی بی‌انتها را ببینند، چه اتفاقی برای تمدن، اخلاق و روابط انسانی می‌افتد؟ این دقیقاً همان پرسش تکان‌دهنده‌ای است که ژوزه ساراماگو نویسنده‌ی پرتغالی و برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبیات ۱۹۹۸، در شاهکار خود یعنی رمان کوری (ترجمه‌ی اسدالله امرایی، نشر مروارید) به آن پاسخ می‌دهد.

این رمان که با عنوان فرعی «هیولای سفید» نیز شناخته می‌شود، یکی از تلخ‌ترین و در عین حال عمیق‌ترین آثار ادبیات مدرن است.

درباره‌ی ژوزه ساراماگو و سبک نگارش او

ژوزه ساراماگو در سال ۱۹۲۲ متولد شد و نکته‌ی جالب درباره‌ی او این است که نوشتن حرفه‌ای را در سنین میانسالی آغاز کرد. آثار مهم او مانند بالتازار و بلیموندا، سال مرگ ریکاردو ریس، انجیل به روایت عیسی مسیح و کوری، او را به یکی از نام‌آورترین نویسندگان جهان تبدیل کردند.

ویژگی‌های نثر ساراماگو

سبک نگارش ساراماگو بسیار منحصر‌به‌فرد است و ممکن است در ابتدا خواننده را متعجب کند:

1. حذف علائم نگارشی: او از میان علائم سجاوندی، تنها از نقطه و ویرگول استفاده می‌کند.
2. گفتگوهای درهم‌تنیده: دیالوگ‌ها در گیومه قرار نمی‌گیرند و مشخص نیست چه کسی در حال صحبت است. (در ترجمه‌ی فارسی، مترجم با استفاده از ویرگول‌های درشت‌تر، تغییر گوینده را مشخص کرده است).
3. جملات طولانی و تودرتو: ساراماگو جملات بلندی می‌نویسد که در آن زمان و مکان تغییر می‌کند و خود نویسنده نیز به عنوان «دانای کل» اظهار نظر می‌کند.
4. عدم استفاده از نام‌های خاص: در رمان کوری، هیچ‌یک از شخصیت‌ها نام ندارند. آنها با ویژگی‌هایشان شناخته می‌شوند: «دکتر»، «همسر دکتر»، «دختری با عینک دودی»، «دزد اتومبیل» و غیره. این تکنیک، داستان را به یک حکایت اخلاقی مدرن تبدیل کرده است.

خلاصه داستان: آغاز یک کابوس سفید

داستان رمان کوری در یک چهارراه آغاز می‌شود. مردی در اتومبیل خود پشت چراغ قرمز منتظر است که ناگهان متوجه می‌شود بینایی‌اش را از دست داده است. اما این یک کوری معمولی نیست؛ او به جای تاریکی، فقط یک سفیدی غلیظ و شیری‌رنگ می‌بیند.

مردی به او کمک می‌کند تا به خانه‌اش برسد اما در نهایت اتومبیل او را می‌دزدد. طولی نمی‌کشد که دزد اتومبیل، همسر مرد کور، چشم‌پزشکی که مرد را معاینه کرده بود، و سایر بیماران داخل مطب نیز یکی‌یکی به این «کوری سفید» مبتلا می‌شوند. دولت برای جلوگیری از شیوع این بیماری، تمام مبتلایان و کسانی را که با آن‌ها در تماس بوده‌اند، در یک تیمارستان متروکه قرنطینه می‌کند.

قرنطینه؛ سقوط به قعر حیوانیت

تیمارستان به سرعت پر از جمعیت می‌شود و شرایط بهداشتی و غذایی به شدت رو به وخامت می‌گذارد. در این میان، تنها یک نفر بینایی خود را حفظ کرده است: «همسر چشم‌پزشک». او برای اینکه در کنار همسرش بماند، خود را به کوری می‌زند و مخفیانه شاهد تمام فجایع و سقوط اخلاقی انسان‌ها در این بازداشتگاه می‌شود.

در این محیط محبوس، کثافت همه‌جا را فرا می‌گیرد، نزاع بر سر غذا بالا می‌گیرد و گروهی از کورها با توسل به خشونت، جیره‌های غذایی را احتکار می‌کنند و برای دادن غذا، از بقیه باج (پول، جواهرات و در نهایت تعرض جنسی به زنان) می‌گیرند.

نمادشناسی در رمان کوری

رمان کوری سرشار از نمادها و تلمیحات فلسفی و مذهبی است:

۱. کوری سفید؛ استعاره‌ای از بی‌نظمی و از بین رفتن قانون

سفیدی در این رمان، بر خلاف تصور رایج که نماد پاکی است، نمادی از «هیولا» یا «خاویه» (Chaos) در اسطوره‌های یونان است؛ یعنی مرحله‌ای که هنوز هیچ نظم و قانونی در جهان شکل نگرفته است.

۲. همسر دکتر؛ نماد محبت و انسانیت

در سراسر داستان، همسر دکتر تنها کسی است که انسانیت خود را حفظ می‌کند. او از دیگران مراقبت می‌کند، برای آنها غذا می‌آورد و حتی با وجود خیانت‌های اطرافیان، به آنها عشق می‌ورزد. ساراماگو او را به عنوان نمادی از مکتب محبت (مانند یوحنای رسول در مسیحیت) به تصویر می‌کشد.

۳. یک داستان آخرالزمانی (Apocalyptic)

فضای داستان و فجایعی که بر سر مردم می‌آید، شباهت زیادی به کتاب‌های آخرالزمانی مانند مکاشفه یوحنا دارد.

چرا باید کتاب «کوری» را بخوانیم؟

رمان کوری، یک دشنام بیدارکننده به جوامع مدرن است. ساراماگو در این کتاب به ما یادآوری می‌کند که تمدن، اخلاق و قوانین بشری چقدر شکننده هستند.

این کتاب درسی است برای «دیدن» در دنیایی که همه تظاهر به دیدن می‌کنند. همان‌طور که نویسنده در سرلوحه کتاب می‌گوید:

وقتی می‌توانی ببینی، نگاه کن. وقتی می‌توانی نگاه کنی، رعایت کن.

اگر به دنبال رمانی هستید که شما را به فکر فرو ببرد، درک شما را از اخلاق به چالش بکشد و تا مدت‌ها در ذهن‌تان باقی بماند، خواندن رمان کوری را به شما پیشنهاد می‌کنیم.