مکبث؛ تماشاخانه‌ی جنون و جلال

معرفی نمایشنامه‌ی مکبث شاهکار ابدی ویلیام شکسپیر

تراژدی مکبث (ترجمه‌ی علیرضا مهدی‌پور، نشر چشمه) کوتاه‌ترین، تندترین و در عین حال فشرده‌ترین سوگنامه‌ی ویلیام شکسپیر است که در آن روح انسان میان دو قطب خیر و شر به بازی گرفته می‌شود. این اثر که در سال‌های پایانی زندگی نویسنده خلق شده، گزارشی است تکان‌دهنده از سقوط یک قهرمان به مغاک. شکسپیر در این متن چنان مهارتی در بیان افکار عمیق و تصورات دقیق به کار برده که در عرصه‌ی درام‌نویسی بی‌همتاست. اگر به دنبال درک پیچیدگی‌های وجدان و قدرت ویرانگر جاه‌طلبی هستید، این شاهکار بی‌بدیل ادبیات جهان دریچه‌ای است به سوی جهانی که در آن زمان و مکان در مه جادو و خون گم می‌شوند.

نبردی میان نور و ظلمت در جان آدمی

داستان مکبث شرح جنگ میان نیکی و بدی و جدال انسان با حوادث روزگار است. این تراژدی نه تنها حس رحم و شفقت را در انسان برمی‌انگیزد، بلکه با ایجاد رعب و وحشت، فکر خواننده را به عوالم بالاتر می‌برد. قصد اصلی شکسپیر در این نمایشنامه، وصف کیفیت گسستن علایق طبیعی و شرح ظلم و خیانت نسبت به اولی‌نعمتی است که برای طبع حساس، از هر مصیبتی دشوارتر است. خیانت مکبث به پادشاهی مهربان، گناهی عظیم و حق‌ناشناسی بزرگی است که نتایج هولناک آن به خوبی در جای‌جای کتاب مجسم شده است.

جادوگران و وسوسه‌ی بی‌پایان قدرت

وقایع این نمایشنامه در فضایی مه‌آلود و زیر آسمانی پوشیده از ابرهای سیاه اسکاتلند رخ می‌دهد؛ جایی که به گفته‌ی شخصیت‌ها، شبِ تیره چراغ سفرکننده را می‌کشد و سیاهی بر چهره‌ی زمین چیره می‌شود. در آغاز داستان، حضور سه خواهر جادوگر که نماد نیروهای اهریمنی هستند، بذر وسوسه را در دل مکبث می‌کارند. این موجودات زشت و پ‍ژمرده، با کلامی مبهم و دوپهلو، آینده‌ای درخشان اما خونین را پیش‌گویی می‌کنند. جادوی کلمات آنها چنان در ذهن سردار دلیر نفوذ می‌کند که او را از صراط حقیقت منحرف ساخته و به سوی تباهی می‌کشاند.

لیدی مکبث؛ معمار فاجعه و قربانی وجدان

در کنار مکبث، شخصیت لیدی مکبث حضور دارد که مظهر تضادهای اخلاقی و سرشار از اراده‌ی پولادین است. او زنی است که برای رسیدن به جاه و مقام، عواطف زنانه‌ی خود را سرکوب کرده و همسرش را به سوی جنایتی بزرگ سوق می‌دهد. صحنه‌های مربوط به تلاطم‌های درونی این زن و هراس او از لکه‌های خونی که هرگز پاک نمی‌شوند، از درخشان‌ترین بخش‌های روان‌شناختی تاریخ ادبیات است.

نظم طبیعت در برابر فساد قدرت

در این نمایشنامه، پادشاه دنکن مظهر نظم، صفا و پیوند میان خداوند و بندگان اوست. قتل او تنها یک جنایت سیاسی نیست، بلکه هتک حرمت مقدسات و برهم زدن توازن طبیعت است. شکسپیر نشان می‌دهد که پس از این واقعه شوم، حتی عناصر طبیعت نیز آشفته می‌شوند؛ اسب‌ها سرکشی می‌کنند و روز از ترس وقایع، جای خود را به تاریکی همیشگی می‌دهد. مکبث با غصب تخت و تاج، خود را در حصار ترس و بدگمانی زندانی می‌کند. او که روزگاری سرداری وفادار بود، اکنون به موجودی تبدیل شده که حتی خواب خوش از چشمانش ربوده شده است. این کتاب به ما می‌آموزد که قدرتی که بر پایه خون و خیانت بنا شود، هیچ آرامشی به همراه نخواهد داشت.

چرا مکبث هنوز تپنده و هولناک است؟

عظمت این اثر تنها در روایت واقعه نیست، بلکه در نثر استوار و تصویرسازی‌های جادویی آن نهفته است. شکسپیر از کلماتی بهره گرفته که موسیقی آنها با ضرب‌آهنگ قلب یک انسان هراسان هماهنگی دارد. استفاده از استعاره‌های بدیع درباره‌ی خواب، زمان و مرگ، به این متن غنای ویژه‌ای بخشیده است. مکبث به ما یادآوری می‌کند که زندگی گاهی همچون قصه‌ای است که دیوانه‌ای آن را گفته باشد؛ پر از هیاهو و خشم که هیچ معنی ندارد، مگر آنکه انسان راهی به سوی حقیقت و رستگاری پیدا کند.

مکبث کلاس درسی است برای شناخت روح انسان و خطراتی که در کمین جان‌های آگاه نشسته است. فصاحت کلام شکسپیر و بلاغت سلیسش، خواننده را به سفری می‌برد تا با بخش‌های تاریک و روشن وجود خویش روبرو شود. اگر می‌خواهید با یکی از درخشان‌ترین آثار کلاسیک جهان آشنا شوید و لذت خواندن دیالوگ‌های پر تپش را بچشید، این کتاب را از دست ندهید.

در پایان باید گفت مکبث گزارشی از یک فتح درونی است که به شکست می‌انجامد. این کتاب به ما یادآوری می‌کند که هویت ما در پیوند با راستی و وفاداری شکل می‌گیرد و اگر این ریشه‌ها آسیب ببیند، تمام بنای زندگی فرو می‌ریزد.