کتاب رنج‌های ورتر جوان؛ کتابی که اروپا را تب‌دار کرد

شاهکار گوته درباره‌ی چیست؟ معرفی، نقد و بررسی کتاب رنج‌های ورتر جوان

گوته رنج‌های ورتر جوان (ترجمه‌ی محمود حدادی، نشر ماهی) را در ۲۴ سالگی نوشت و در پنج هفته و نیم آن را به پایان رساند. این نخستین رمان بلند او بود و از همان آغاز، جایگاه متفاوتی در کارنامه‌اش داشت؛ نه به این دلیل که بزرگ‌ترین اثرش بود، بلکه چون دری را گشود که دیگر نمی‌شد بست. پس از موفقیت رنج‌های ورتر جوان، گوته در ۱۷۷۵ به دربار دوک کارل آگوست دعوت شد؛ یک محیط فکری و فرهنگی پرجنب‌وجوش. محیطی که شالوده‌ی آنچه بعدها «کلاسیسیسم وایماری» نامیده شد، در آن پی‌ریزی شد.

اما خود گوته رابطه‌ای پیچیده با رنج‌های ورتر جوان داشت. او بعدها از این رمان فاصله گرفت و از شهرتی که در جوانی برایش به ارمغان آورده بود، اظهار پشیمانی کرد. رنج‌های ورتر جوان یکی از معدود آثار گوته بود که با جنبش پیش‌رمانتیک آلمانی به نام اشتورم اوند درانگ همسو بود؛ جنبشی که او و شیلر بعدها از آن فاصله گرفتند و به کلاسیسیسم وایماری روی آوردند.

ریشه‌ها؛ در رنج‌ها از چه کسانی تأثیر گرفت؟

گوته در نوشتن رنج‌های ورتر جوان تنها نبود. پشت سرش سنتی ایستاده بود که آن را هم پذیرفت و هم درهم شکست. این رمان نامه‌ای به شیوه‌ی ریچاردسون و روسو نوشته شده، اما شخصی‌تر و روان‌شناختی‌تر از هر دوی آنهاست. ورتر بر آثار نویسندگان روشنگری آلمانی مانند لسینگ و کلپشتوک استوار است، و از سنت‌هایی فراتر از مرزهای زبان و فرهنگ آلمانی نیز تأثیر گرفته؛ از اوسیان در سنت انگلوساکسون تا هومر در یونان باستان.

هردر، معلم فکری گوته، او را با هومر، اوسیان و شکسپیر آشنا کرد؛ کسانی که گوته خودش آنها را منبع اصلی بیداری ادبی‌اش می‌دانست. علاوه بر این، برای بسیاری از روشنفکران نسل گوته، روسو نماد مبارزه با جهان‌بینی مکانیستی دکارتی بود؛ بالا بردن جنبه‌های احساسی و غریزی سوژگی انسان، فریادی بود برای بازگشت به طبیعت. این تأثیر در تمام صفحات رنج‌های ورتر جوان حس می‌شود.

چه اتفاقی در داستان می‌افتد؟

رمان، تجربیات مردی جوان به نام ورتر را روایت می‌کند که در شهرک خیالی وایلهایم عاشق دختری به نام لوته می‌شود. اما لوته از پیش نامزد مردی دیگر به نام آلبرت است. با فراگیر شدن احساسات ورتر، او وایلهایم را ترک می‌کند تا در دربار یک فرستاده کار کند.

به گزارش Course Hero این رمان نخستین رمان آلمانی بود که در فرم نامه نوشته شده و نخستین کتاب آلمانی بود که در صحنه‌ی ادبی بین‌المللی تأثیر گذاشت. اما آنچه آن را از سایر رمان‌های نامه‌ای متمایز می‌کند این است که گوته تنها نامه‌های یک شخصیت را نشان می‌دهد؛ او هیچ‌گاه پاسخ‌های ویلهلم را، دوستی که ورتر برایش می‌نویسد، در متن نمی‌آورد. با این ساختار، خواننده احساس نزدیکی بیشتری با رنج‌های ورتر جوان می‌کند.

زمینه‌ی تاریخی؛ کتاب بازتاب چه دورانی بود؟

ورتر نمونه‌ی بارز جنبش پیش‌رمانتیک آلمانی اشتورم اوند درانگ (طوفان و شور) است؛ جنبشی که فردگرایی، الهام و شور را در برابر آموزه‌های عقل‌گرایانه‌ی کلاسیسیسم و روشنگری قرار می‌داد. آنچه ورتر را از دیگر آثار این سنت متمایز می‌کرد، بیان آرزویی بی‌کران برای شادی‌ای فراتر از دسترس، حس طغیانگری در برابر اقتدار، و بالاتر از همه، ذهنیت کامل و بی‌واسطه‌ای بود که راه رمانتیسم را هموار کرد.

به گفته‌ی Barnebys رنج‌های ورتر جوان ریشه در زندگی واقعی گوته دارد؛ یک رابطه‌ی مثلثی با شارلوته بوف و نامزدش کریستیان کستنر، و خودکشی آشنایشان کارل ویلهلم یروزالم. گوته ساختار روایی را طوری چید که خواننده احساس کند با رویدادهای واقعی روبه‌روست؛ این اثر از طریق توضیحات یک ناشر خیالی در کنار نامه‌های ورتر، صورتی شبه‌مستند به خود می‌گیرد.

تأثیر رنج‌های ورتر بر ادبیات و فرهنگ

پس از انتشار رنج‌های ورتر جوان، نویسندگان دیگر نسخه‌های خود از داستان گوته را نوشتند. همان‌طور که metopera آمده، تنها یک سال پس از انتشار، نویسنده‌ای آلمانی روایتی از دیدگاه شارلوته منتشر کرد و یک دهه‌ی بعد، نویسنده‌ای انگلیسی نسخه‌ی مشابهی با عنوان نامه‌های شارلوته منتشر ساخت.

همان‌طور که در The Conversation آمده رنج‌های ورتر جوان در ادبیات انگلیسی‌زبان نیز محل ارجاع است؛ از رمان‌های شارلوت اسمیت گرفته تا عقل و احساس اثر جین آستن و فرانکنشتاین نوشته‌ی مری شلی. و ناپلئون بناپارت (The Article) نیز ادعا می‌کرد این کتاب را نه‌بار خوانده و آن را حتی در لشکرکشی‌هایش همراه داشته است.

پدیده‌ای که به تب ورتر معروف شد، مردان جوان سراسر اروپا را به تقلید از شیوه‌ی پوشش و رفتار ورتر واداشت. این تأثیر فرهنگی آن‌قدر عمیق بود که برخی مقامات، کتاب را به کلی ممنوع کردند.

رنج‌های ورتر جوان در اروپای ۱۷۷۴ نه‌فقط یک رمان، بلکه یک رویداد اجتماعی بود. خواندنش امروز هم راهی است به درون ذهنی که نه برای آرامش، بلکه برای صادق ماندن با خودش، همه چیز را به خطر می‌اندازد.رنج‌های ورتر جوان