کتاب دوستش داشتم: خیانت دو مرد، سکوت یک زن

کتاب دوستش داشتم درباره‌ی چیست: معرفی، نقد و بررسی کتاب

آنا گاوالدا سی‌وشش‌ساله بود و تازه از ازدواجی شکست‌خورده بیرون آمده بود، وقتی اولین رمانش را نوشت. دوستش داشتم (ترجمه‌ی ناهید فروغان، نشر ماهی)؛ خودش بعدها در مصاحبه‌ای درباره‌اش گفت:

داستانی است درباره‌ی شجاعتی که برای خوشبخت‌بودن لازم است.

طرح داستان: دو نسل، دو خیانت

کلوئه مادر دو دختر کوچک است. شوهرش آدرین ناگهان اعلام می‌کند که او را به خاطر زنی دیگر ترک می‌کند. پدرشوهر کلوئه، پی‌یر، مردی که همیشه فاصله‌ی خود را حفظ کرده، ناگهان وارد می‌شود و کلوئه و دخترانش را به خانه‌اش در حومه‌ی شهر می‌برد. در آنجا، طی چند روز، پی‌یر سکوت چهل‌و‌دو ساله‌اش را می‌شکند و داستان رابطه‌ای در گذشته‌ی خود را تعریف می‌کند؛ رابطه‌ای که او هم در آن به همسرش خیانت کرده بود.

منتقدی نوشته که عنوان فرانسوی کتاب، Je l'aimais، مبهم است، معلوم نیست ضمیر به آدرین برمی‌گردد یا به عشق گذشته‌ی پی‌یر. این ابهام عمدی است، چون کتاب همان‌قدر به داستان پی‌یر تعلق دارد که به داستان کلوئه.

از مجموعه داستان کوتاه تا رمان اول

سه سال پیش از آن، گاوالدا معلم زبان فرانسه در دبیرستانی بود. مجموعه داستان کوتاهش با عنوان کاش کسی جایی منتظرم بود منتشر شده بود و بیش از هفتصدوپنجاه‌هزار نسخه در فرانسه فروخت، جایزه‌ی گرن‌پری آراتل‌ال-لیر را برد، و به بیست‌وهفت کشور راه پیدا کرد. این موفقیت زمینه را برای نخستین رمان او، دوستش داشتم، فراهم کرد.

فرمی که از تئاتر وام گرفته

برخلاف مجموعه داستان‌های پیشینش، این رمان تماماً از گفت‌وگو ساخته شده؛ فرمی شبیه نمایشنامه که توضیح صحنه و زمینه در آن بسیار کم است. همین انتخاب فرمی، گاوالدا را از خیلی از رمان‌نویسان هم‌نسلش متمایز کرد. منتقدی در نشریه‌ی پابلیشرز ویکلی نوشته که جزئیات روزمره در بهترین لحظات کتاب با اندوه شخصیت اصلی درمی‌آمیزند و غمی عمیق‌تر می‌سازند.

نه قضاوت، فقط گفت‌وگو

آنچه دوستش داشتم را از رمان‌های معمول درباره‌ی خیانت متمایز می‌کند، عدم قضاوت اخلاقی است. کتاب می‌پرسد: عشق را از کجا می‌شناسیم؟ چطور می‌فهمیم دوام می‌آورد؟ و اگر در نامناسب‌ترین لحظه سراغمان بیاید چه؟ خود گاوالدا گفته:

من به شخصیت‌های شکننده و زخم‌خورده علاقه دارم. فکر می‌کنم بیشتر آدم‌ها همین‌طورند

نشریه کیرکوس ریویوز کتاب را فوری و فشرده، مثل گفت‌وگوی نیمه‌شب دو عاشق توصیف کرده؛ جمله‌ای که نشان می‌دهد چرا این رمان با وجود حجم کم، خواننده را تا آخر نگه می‌دارد.