مونتسکیو، سیاست و تاریخ
خوانشی ساختارگرایانه از اندیشه سیاسی مدرن در پرتو فلسفه تاریخ
کتاب مونتسکیو، سیاست و تاریخ یکی از آثار کمتر شناختهشده اما بنیادی لویی آلتوسر است؛ فیلسوف ساختارگرای فرانسوی که با خوانشی نو از مارکس، سیاست و ایدئولوژی را از نو تعریف کرد.
این کتاب فرصتی کمنظیر برای بازخوانی یکی از تأملبرانگیزترین تفسیرهای فلسفی بر اندیشهی مونتسکیو، متفکر بزرگ قرن هجدهم، فراهم آورده است.
آلتوسر در این اثر با دقتی تحلیلی و زبانی فلسفی، نشان میدهد که اندیشهی سیاسی مدرن از دل فلسفه تاریخ زاده میشود.
او مونتسکیو را نه صرفاً نظریهپرداز تفکیک قوا، بلکه متفکری میداند که بنیانهای یک علم تاریخی از سیاست را بنا گذاشت — علمی که در آن، قانون، جامعه و قدرت در چارچوب روابط مادی و ساختاری بررسی میشوند.
آلتوسر در مونتسکیو، سیاست و تاریخ تلاش میکند تا از ورای تفسیرهای سنتی، به ساختارهای پنهان اندیشهی مونتسکیو دست یابد؛
از مفهوم "روح القوانین" تا رابطهی میان اقلیم، ساختار اقتصادی و شکل حکومت.
او نشان میدهد که مونتسکیو، بیآنکه خود بداند، نخستین کسی بود که از تاریخ و سیاست بهمثابه نظامی از روابط سخن گفت، نه صرفاً مجموعهای از کنشهای فردی یا اخلاقی.
ویژگیهای برجسته کتاب
- تحلیلی عمیق از روح القوانین مونتسکیو در چارچوب فلسفهی تاریخ
- بازخوانی نقش مونتسکیو در تولد علم سیاست مدرن از منظر ساختارگرایی
- تبیین رابطهی میان تاریخ، جامعه و قدرت در اندیشه سیاسی
- از متون نظری مهم برای درک سیر تحول فلسفه سیاسی غرب
- انتشار در مجموعهی اندیشهی سیاسی نشر دمان
درباره نویسنده
لویی آلتوسر (Louis Althusser، ۱۹۱۸–۱۹۹۰) فیلسوف فرانسوی و از برجستهترین نظریهپردازان مارکسیسم ساختارگرا است.
او با آثاری چون برای مارکس، خواندن سرمایه و درباره بازتولید، نگاه ما به فلسفه، ایدئولوژی و تاریخ را دگرگون کرد.
در این اثر، آلتوسر از چارچوب مارکسیسم ساختارگرا برای بازفهمی اندیشهی پیشامارکسیستی بهره میگیرد و نشان میدهد چگونه رگههای تاریخی و اجتماعی در تفکر مونتسکیو، زمینهساز پیدایش تحلیلهای علمی از سیاست شدهاند.
درباره مضمون کتاب
آلتوسر در مونتسکیو، سیاست و تاریخ، سه پرسش اساسی را مطرح میکند:
۱. آیا میتوان علم سیاست را از دل فلسفه تاریخ استخراج کرد؟
۲. نقش قانون و ساختارهای اجتماعی در شکلگیری حکومت چیست؟
۳. چگونه قدرت، بدون توسل به اخلاق یا دین، در نظامهای اجتماعی بازتولید میشود؟
او پاسخ میدهد که مونتسکیو نخستین متفکری بود که میان طبیعت و تاریخ، میان اقلیم و قانون، رابطهای نظاممند برقرار کرد و بدینسان راه را برای رویکرد علمی به سیاست گشود.
در نگاه آلتوسر، مونتسکیو نه فیلسوفی اخلاقگرا، بلکه بنیانگذار نوعی «علم تاریخی سیاست» است؛
علمی که بعدها در آثار مارکس و دورکیم به بلوغ رسید.
چرا باید کتاب مونتسکیو، سیاست و تاریخ را بخوانیم؟
زیرا این اثر فرصتی است برای فهم پیوند میان تاریخ، فلسفه و علم سیاست از دریچهی یکی از بزرگترین فیلسوفان قرن بیستم.
اگر به فلسفهی سیاسی، نظریهی قدرت و سیر تحول اندیشهی مدرن علاقه دارید، این کتاب شما را با تحلیلی متفاوت از مونتسکیو و معنای قانون روبهرو میکند — تحلیلی که هنوز هم برای فهم سیاست معاصر الهامبخش است.
در زمانی که دوباره دربارهی قانون، آزادی و قدرت پرسش میکنیم، صدای آلتوسر از خلال این کتاب همچنان تازه و چالشبرانگیز است.
دیگر آثار لویی آلتوسر
لنین و فلسفه — نشر بان
دفاع از مارکس — نشر دمان
ماکیاولی و ما — نشر اختران
علم و ایدئولوژی — نشر نیلوفر
دیالکتیک تاریخ — نشر ژرف
ساختارگرایی چیست؟ — نشر شبخیز
