کتاب قبالا و نقد: استفاده از مذهب برای تفسیر

کتاب قبالا و نقد درباره‌ی چیست

کتاب قبالا و نقد اثر هارولد بلوم، نظریه‌پرداز و منتقد ادبی برجسته‌ی آمریکایی است و تلاش نویسنده است برای پیوند میان یک نظام عرفانی و مذهبی با تئوری‌های مدرن تفسیر متن. کتاب قبالا و نقد که در سال ۱۹۷۵ منتشر شده است، ادعایی رادیکال را بیان می‌کند. اینکه قبالا یا کابالا یا همان عرفان یهودیت پیش‌درآمد و الگوی اصلی نقد ادبی مدرن است.

هارولد بلوم در کتاب قبالا و نقد استدلال می‌کند که کابالیست‌های قرن سیزدهم تا شانزدهم میلادی نخستین کسانی بودند که متوجه شدند متن یا همان تورات، یک ساختار صلب و ایستا نیست و در آن ما با جابجایی معانی، تأویل‌های بی‌پایان و بازآفرینی مواجه‌ایم.

هارولد بلوم در قبالا و نقد از مفاهیم کابالیستی استفاده می‌کند تا نشانمان دهد که چگونه یک شاعر یا نویسنده در زمان حال، در مواجهه با متنِ یک نویسنده‌ی پیش از خود، دست به تخریب، بازسازی و خلق اثر جدید می‌زند. از نظر بلوم، نقد ادبی نیز خود نوعی کیمیاگری است که متن اولیه را می‌شکند تا معنایی نو متولد شود.

زمینه‌های نوشتن کتاب قبالا و نقد

کتاب قبالا و نقد در دهه‌ی ۱۹۷۰ منتشر شد، زمانی که دانشگاه‌های آمریکا و به ویژه دانشگاه ییل، جایی که بلوم در آن تدریس می‌کرد، تحت سیطره‌ی نظریات ساختارگرایی و پساساختارگرایی فرانسوی، مانند نظریات شالوده‌شکنی ژاک دریدا و نشانه‌شناسی رولان بارت، قرار گرفته بود. در این هنگام بود که هارولد بلوم کتاب قبالا و نقد را نوشت تا جایگزینی برخاسته از سنت‌های تفسیریِ سامی، یهودی، در برابر ساختارگرایی فرانسوی ارائه دهد. او می‌خواست نشان دهد که ما پیش از دریدا، در متون مذهبی مدل‌های بهتری برای واسازی و شالوده‌شکنی متن داشته‌ایم.

فراموش نکنیم که بلوم دو سال قبل از این کتاب، اثر مشهور خود اضطراب تأثیر را منتشر کرده بود؛ تئوری‌ای که می‌گفت هر شاعر با نوعی حسادت و هراس نسبت به شاعران بزرگ پیش از خود شعر می‌گوید. او به عنوان یک منتقد، نیاز به یک دستگاه نظری داشت تا این فرآیند روانی و ادبی را تبیین کند. مطالعه‌ی متون عرفانی یهود این ابزار را برای او فراهم کرد و در واقع کتاب قبالا و نقد ادامه و کامل‌کننده‌ی کتاب پیشین است.

هارولد بلوم در نگارش این کتاب به شدت تحت تأثیر دوستی و مکاتباتش با گرشوم شولم، از بزرگ‌ترین پژوهشگران تاریخ قبالا در قرن بیستم، بود. با این حال، شولم ابتدا از اینکه بلوم مفاهیم مقدس عرفانی را برای تحلیل اشعار غیرمذهبی به کار ببندد، شگفت‌زده بود. هارولد بلوم در پاسخ به او استدلال می‌کرد که شعر مدرن، همان دینِ سکولار شده است.

اهمیت کتاب چیست و چرا باید آن را خواند؟

اهمیت کتاب در این است که مرز میان تفکر مذهبی و نقد ادبی را برمی‌دارد و به ما نشان می‌دهد که تفسیر یک متن، کاری فرعی یا حاشیه‌ای نیست. مانند بهترین آثار نقد ادبی، این کتاب دیدگاهمان را نسبت به فرآیند خواندن دگرگون می‌کند. کتاب قبالا و نقد اثری خواندنی است؛ بخصوص برای کسانی که به نظریه‌های نقد ادبی، هرمنوتیک یا همان علم تفسیر متن و پیوند دین و ادبیات علاقه دارند.