فقر نظریه یا جهاننمای لغزشها | نقدی مارکسیستی بر ساختارگرایی و نظریهگرایی مدرن
نویسنده: ادوارد پالمر تامپسون
مترجم: حسن مرتضوی
ناشر: نشر چرخ
کتاب فقر نظریه یا جهاننمای لغزشها اثر ادوارد پالمر تامپسون، یکی از مهمترین و جنجالیترین آثار انتقادی در حوزه نظریه مارکسیستی معاصر است.
تامپسون در این کتاب با نگاهی دقیق و انتقادی، به نقد ساختارگرایی، نظریهزدگی و جزمگرایی مفهومی میپردازد که در دهههای پایانی قرن بیستم بخش عمدهای از مطالعات اجتماعی و فلسفی غرب را دربر گرفته بود.
درباره کتاب
تامپسون در فقر نظریه مستقیماً به سراغ آثار لویی آلتوسر، فیلسوف فرانسوی مارکسیست، میرود و با رویکردی تاریخی و انسانمحور، از مفهوم «تجربه» در برابر «ساختار» دفاع میکند.
او معتقد است که آلتوسر با تکیه بر مفاهیم انتزاعی و ساختارگرایانه، پویایی تاریخی، عامل انسانی و اخلاق مارکسیسم کلاسیک را کنار گذاشته است.
تامپسون در این اثر نشان میدهد که اگر نظریه از واقعیت زیستهی مردم جدا شود، به ابزاری بیجان تبدیل میشود؛ به عبارتی، مارکسیسم بدون انسان، مارکسیسم نیست.
از همین منظر، این کتاب همزمان نقدی بر فلسفهی آلتوسر و بیانیهای برای بازگرداندن اخلاق، تاریخ و تجربه به درون اندیشهی مارکسیستی است.
درونمایههای اصلی
- نقد فلسفه و روش آلتوسر
- دفاع از انسانگرایی و تجربه در اندیشهی مارکسیستی
- بررسی تقابل نظریه و واقعیت اجتماعی
- بازخوانی مفهوم تاریخ، عاملیت و اخلاق در مارکسیسم
- نقد علمگرایی و فاصلهگیری از تجربهی زیسته
ویژگیهای برجسته کتاب
- یکی از جامعترین نقدها بر ساختارگرایی مارکسیستی در قرن بیستم
- زبانی تحلیلی، دقیق و در عین حال پرشور و مناظرهگر
- تلفیق فلسفه، تاریخ و اخلاق در نقد نظریه
- اثری کلیدی برای فهم مناقشات فکری میان آلتوسر و تامپسون
مضمون کلی اثر
فقر نظریه یا جهاننمای لغزشها تلاشی است برای دفاع از «مارکسیسم زنده»، مارکسیسمی که درگیر تجربه، تاریخ و اخلاق است.
تامپسون در این کتاب نشان میدهد که نظریه نباید جایگزین زندگی شود، بلکه باید در خدمت فهم انسان و تاریخ قرار گیرد.
این اثر جدالی فکری است میان دو نگاه به جهان: نگاه سرد و انتزاعی ساختارگرایی و نگاه گرم و انسانی تجربهگرایی.
چرا باید این کتاب را خواند؟
زیرا این کتاب نهتنها یکی از مهمترین متون در نقد اندیشه آلتوسر است، بلکه پرسشی اساسی را پیش میکشد:
آیا میتوان جهان را فقط از طریق نظریه فهمید؟
تامپسون در پاسخی صریح و تاریخی میگوید: نه، زیرا انسان، تاریخ و تجربه، پیش از نظریه وجود دارند.
