روایت جواد
روایت سیدجواد طباطبایی از مسئله توسعه در ایران
کتاب روایت جواد (روایت سیدجواد طباطبایی از مسئله توسعه در ایران) نوشتهی عارف مسعودی و با نظارت علمی محسن رنانی، تلاشی تحلیلی برای واکاوی منظومهی فکری یکی از تأثیرگذارترین متفکران معاصر ایران است؛ اندیشمندی که نظریهی «زوال اندیشه سیاسی در ایران» را مطرح کرد و بر ضرورت بازاندیشی در سنت و مدرنیته تأکید داشت.
این اثر بخشی از مجموعهی پژوهشی «روایتهای توسعه در ایران» است و میکوشد نشان دهد چگونه سیدجواد طباطبایی از رهگذر تحلیل تاریخ اندیشه سیاسی ایران، به پرسش از چرایی توسعهنیافتگی ایرانیان رسیده است.
درباره کتاب
در روایت جواد، نویسنده با رویکردی میانرشتهای، دستگاه فکری سیدجواد طباطبایی را در نسبت با مسئلهی توسعه تحلیل میکند.
کتاب نشان میدهد که در نگاه طباطبایی، توسعه در ایران نه یک مسئله اقتصادی، بلکه بحرانی در سطح اندیشه و فرهنگ سیاسی است؛ بحرانی که ریشه در گسست تاریخی میان سنت و عقلانیت دارد.
عارف مسعودی در این پژوهش، آثار اصلی طباطبایی — از زوال اندیشه سیاسی در ایران تا درآمدی بر علوم انسانی و تجدد — را بررسی کرده و ضمن تحلیل زبان و ساختار فکری او، تلاش کرده تصویری جامع از مسیر فکریاش ارائه دهد.
ساختار کتاب
کتاب در پنج فصل اصلی تنظیم شده است که هر فصل بر یکی از جنبههای فکری یا تحلیلی اندیشهی طباطبایی تمرکز دارد:
- زندگی، زمانه و مسیر فکری سیدجواد طباطبایی
- زوال اندیشه سیاسی در ایران؛ از بحران نظر تا بحران نهاد
- ایرانشهر، فلسفهی تاریخ و مسئلهی مدرنیته
- توسعه به مثابه بازسازی اندیشهی ملی
- نقدها و چالشهای نظری اندیشه طباطبایی
هر فصل ضمن مرور آثار و نوشتههای طباطبایی، نسبت او با متفکران غربی (همچون هگل، وبر و مونتسکیو) و متفکران ایرانی (همچون داوری اردکانی و نصر) را نیز بررسی میکند.
ویژگیهای برجسته کتاب
- تحلیلی مستند از نظام فکری سیدجواد طباطبایی در نسبت با مسئله توسعه
- بررسی پیوند میان فلسفه تاریخ، سیاست و فرهنگ در اندیشه ایرانی
- بازخوانی آثار و گفتوگوهای طباطبایی در بستر تاریخی و نظری
- نگاهی بیطرف و تحلیلی به یکی از جریانسازترین متفکران معاصر ایران
- تدوین علمی و روشمند زیر نظر محسن رنانی
درباره نویسنده
عارف مسعودی پژوهشگر حوزه فلسفه سیاسی و اندیشه ایرانی است.
او در آثار و مقالات خود بر پیوند میان اندیشه، سیاست و توسعه تمرکز دارد و در این کتاب نیز با اتکا به متون نظری و مصاحبههای تخصصی، منظومه فکری سیدجواد طباطبایی را بهصورت تحلیلی بازسازی کرده است.
درباره ناظر علمی
محسن رنانی اقتصاددان و متفکر حوزه توسعه است که در سالهای اخیر با نظارت بر مجموعه «روایتهای توسعه در ایران»، کوشیده است گفتوگویی میان اقتصاد، فرهنگ و اندیشه سیاسی در فضای فکری ایران شکل دهد.
او در این پروژه، نقش هماهنگکننده میان دیدگاههای میانرشتهای نویسندگان را برعهده دارد.
مضمون کلی اثر
کتاب روایت جواد بر این فرض استوار است که فهم مسئله توسعه در ایران بدون شناخت ریشههای فکری و تاریخی آن ممکن نیست.
از نگاه طباطبایی، توسعه به معنای بازسازی عقلانیت ایرانی است؛ تلاشی برای پیوند میان میراث فلسفی ایران و جهان مدرن.
او توسعه را نه صرفاً در رشد اقتصادی، بلکه در احیای تفکر و سامانیافتگی فکری جامعه میبیند.
چرا باید این کتاب را بخوانیم؟
زیرا روایت جواد فرصتی فراهم میکند تا یکی از پرنفوذترین جریانهای فکری معاصر ایران از زاویهای تازه — یعنی نسبت میان اندیشه و توسعه — بررسی شود.
این کتاب برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقهمندان به فلسفه سیاسی، جامعهشناسی تاریخی و توسعه ایرانی، منبعی تحلیلی و مستند است.
