جنگ و صلح (4 جلدی شومیز)

درباره‌ی کتاب جنگ و صلح نوشته‌‌ی لئو تولستوی

سال‌هاست که کتاب جنگ و صلح اثر لئو تولستوی بخش جدایی‌ناپذیر ادبیات روسیه محسوب می‌شود. اگر بگوییم ادبیات روس با جنگ و صلح شناخته می‌شود اغراق نکرده‌ایم. جنگ و صلح از طولانی‌ترین رمان‌های تاریخ ادبیات و از پرفروش‌ترین رمان‌های جهان، نه‌تنها یک رمان حماسی بلکه دایره‌المعارفی از زندگی مردم روسیه در قرن نوزدهم است. قصه‌ی این رمان، در طول چند دهه امتداد دارد و تاریخ روسیه را از پایان قرن هجدهم تا ابتدای دهه‌ی ۱۸۰۰ توصیف می‌کند.

در جنگ و صلح ۵۸۰ شخصیت روی صحنه می‌آیند و هر یک ایفاگر نقشی در این رمان عظیم هستند. تولستوی در این کتاب هم روایتگر رویدادهای تاریخی است و هم به زندگی خصوصی خانواده‌های اشراف مسکو و پترزبورگ می‌پردازد. در کنار این تولستوی از زندگی روستائیان، موژیک‌ها و همه‌ی مردمان عادی نیز سخن می‌گوید. کتاب جنگ و صلح نه فقط  زندگی روسیه را در یک دوره‌ی خاص ترسیم می‌کند بلکه  تصویر کاملی از زندگی بشری به دست می‌دهد.

نخستین چاپ کتاب جنگ و صلح در روسیه

این کتاب اولین‌بار به صورت پاورقی در روزنامه‌ی پیام‌آور روس طی سال‌های ۱۸۶۵ و ۱۸۶۷ منتشر شد. اما انتشار کامل آن به‌عنوان یک کتاب، در سال ۱۸۶۹ اتفاق افتاد. این نسخه در چهار جلد شامل ۱۵ بخش و یک مؤخره منتشر شد. جالب است بدانید که تولستوی جنگ و صلح را هفت مرتبه بازنویسی و آن را تا لحظات آخر پیش از چاپ بازخوانی کرد. و جالب‌تر آنکه از بین نسخه‌ها، نسخه‌ای که همسر تولستوی انتخاب کرد، در نهایت منتشر شد.

اولین ترجمه‌ی جنگ و صلح به فارسی

در سال ۱۳۳۴  نخستین ترجمه‌ی کتاب جنگ و صلح به‌قلم کاظم انصاری منتشر شد. ترجمه‌ی انصاری ترجمه‌ای تحسین‌برانگیز بود آنچنان‌که در سال ۱۳۷۷ وقتی ترجمه‌ی سروش حبیبی از کتاب جنگ و صلح منتشر شد، در مقدمه‌ی کتاب  او به ترجمه‌ی انصاری ادای احترام کرده و نوشته:

«این‌که به خود اجازه دادم و به ترجمه‌ی دیگری پرداختم به هیچ روی نشانه‌ی انکار ارزش بی‌چون‌وچرای ترجمه‌ی ایشان نیست، بلکه سبب این است که معتقدم زبان ما، چنان که دیگر جنبه‌های زندگی‌مان، به‌ویژه در این عصر دستخوش تحولی سریع است و برخورد اهل کتاب با ترجمه نیز از این تحول برکنار نمانده است و دست‌کم شاهکارهای بزرگ ادب جهان بهتر است که دست‌کم هر ده سال یک‌بار از نو ترجمه شوند.»

هنر شخصیت‌پردازی در کتاب جنگ و صلح

از آن‌جایی‌که رمان جنگ و صلح طولانی است، تولستوی این امکان را پیدا کرده که شخصیت‌ها را به شکل بی‌نظیری پرورش دهد. ما خوانندگان کتاب، طیف گسترده‌ای از تصاویر و موقعیت‌ها را تجربه می‌کنیم و قهرمانان را در رویدادهای اجتماعی، در سنگرهای جنگ‌ها، در شادی و غم، جدایی، رنج و عشق می‌بینیم. در طول رمان بارها پیش می‌آید که شخصیتی محبوب جایگاهش را برای خواننده از دست می‌دهد و دوباره جایگاهش را به‌دست می‌آورد. به یک معنا، خواندن جنگ و صلح به خواننده این امکان را می‌دهد که از طریق مشاهده و خواندن مسیر زندگی شخصیت‌ها با آن‌ها رشد کند.

تولستوی برای جنگ و صلح هم نوبل ادبیات نگرفت

لئو تولستوی بزرگ‌ترین نماینده‌‌ی ادبیات واقع‌گرایانه و از برجسته‌ترین شخصیت‌های ادبی بود که موفق به دریافت جایزه‌ی‌ نوبل نشد. به نظر می‌رسد جنگ و صلح که در تاریخ ادبیات جهان ماندگار می‌ماند، برای اعضای آکادمی سوئدی کافی نبوده. تولستوی در سال‌های ۱۹۰۱ و ۱۹۰۲ نامزد نوبل ادبیات شد اما گفته می‌شود به‌دلیل عقاید مذهبی و تفکرات افراطی، که با بالا رفتن سنش شدیدتر می‌شد، از دریافت این جایزه بازماند.