تئاتر و اسلام (لگا)

تئاتر و اسلام

کتاب تئاتر و اسلام نوشته‌ی ماروین کارلسون (Marvin Carlson)، نظریه‌پرداز برجسته‌ی تئاتر و استاد مطالعات نمایشی در دانشگاه نیویورک، اثری پژوهشی و میان‌رشته‌ای است که به بررسی پیوند میان آیین‌های مذهبی، فرهنگ اسلامی و شکل‌گیری نمایش در جوامع مسلمان می‌پردازد.

این کتاب بخشی از مجموعه پژوهش‌های کارلسون درباره‌ی تئاتر تطبیقی و نظریه‌ی اجراست و تلاشی است برای فهم اینکه چگونه در دنیای اسلام، با وجود پیش‌داوری‌هایی درباره نمایش، نمایش‌گری به شکل‌های گوناگون آیینی، مذهبی و مردمی تداوم یافته است.

درباره کتاب

ماروین کارلسون در این کتاب مسیر تاریخی و فرهنگی شکل‌گیری نمایش در سرزمین‌های اسلامی را از آغاز تا دوران معاصر بررسی می‌کند.

او با نگاهی تطبیقی، از آیین‌های سوگواری عاشورا و مراسم تعزیه در ایران تا نمایش‌های عروسکی در مصر، خاورمیانه و آسیای جنوبی را تحلیل می‌کند.

به باور کارلسون، گرچه اسلام در ظاهر تئاتر غربی را به‌عنوان «هنری تقلیدی» برنمی‌تابد، اما در لایه‌های عمیق فرهنگی خود ریشه‌هایی از روایت‌گری، بدن‌مندی و آیین‌های نمایشی دارد.

ساختار و محتوای کتاب

اثر در چند بخش تنظیم شده است:

1. پیشینه‌ی تاریخی و دینی نمایش در جوامع اسلامی
2. بررسی نسبت اسلام با مفهوم بازنمایی و تصویر در هنرهای نمایشی.
3. آیین و نمایش مذهبی
4. تحلیل تعزیه، روضه‌خوانی و نمایش‌های آیینی در ایران و دیگر کشورهای شیعی.
5. تئاتر و مدرنیته در کشورهای اسلامی
6. چگونگی ورود تئاتر مدرن از غرب و واکنش‌های فرهنگی و سیاسی نسبت به آن.
7. زنان، بدن و اجرا
8. بررسی محدودیت‌ها، بازنمایی جنسیت و نقش زنان در صحنه‌ی اسلامی.
9. چشم‌انداز معاصر
10. تأثیر تئاتر پست‌مدرن و جنبش‌های هنری معاصر بر بازتعریف نمایش در جوامع مسلمان.

درون‌مایه‌های اصلی

1. نسبت میان دین و هنرهای نمایشی
2. آیین‌های مذهبی به‌عنوان شکل‌های نخستین تئاتر
3. مدرنیته، سانسور و مقاومت فرهنگی
4. حضور بدن و معنا در بستر ایمان دینی
5. نقش تئاتر در گفت‌وگوی تمدن‌ها و هویت فرهنگی

ویژگی‌های برجسته کتاب

1. پژوهشی میان‌رشته‌ای میان دین‌پژوهی، مردم‌شناسی و هنر نمایش
2. استفاده از منابع تاریخی، متون اسلامی و مشاهدات میدانی
3. نثری تحلیلی اما قابل‌فهم برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به تئاتر
4. یکی از نخستین آثار جامع در زبان انگلیسی درباره‌ی «اسلام و نمایش»

درباره نویسنده

ماروین کارلسون (متولد ۱۹۳۵) از چهره‌های شاخص نظریه‌ی تئاتر در جهان معاصر است.

او استاد دانشگاه نیویورک و نویسنده‌ی آثاری چون نظریه‌های اجرا، تئاتر و حافظه فرهنگی و صحنه‌های جهانی است.

کارلسون در آثار خود همواره به پیوند میان فرهنگ، آیین و اجرا پرداخته و در این کتاب، با نگاهی بی‌طرف و تحلیلی، نسبت میان اسلام و نمایش را واکاوی می‌کند.

مضمون کلی اثر

تئاتر و اسلام ما را با جهانی کمتر دیده‌شده روبه‌رو می‌کند؛ جهانی که در آن، نمایش نه در تضاد با دین، بلکه در پیوندی پنهان با باورها، مناسک و زندگی روزمره شکل گرفته است.

کارلسون نشان می‌دهد که اسلام، برخلاف تصور رایج، همواره بستری برای نوعی از اجرا و بازنمایی معنوی بوده است.

چرا باید این کتاب را بخوانیم؟

زیرا این کتاب دیدگاهی تازه درباره‌ی تاریخ فرهنگی جوامع اسلامی ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه تئاتر می‌تواند ابزاری برای شناخت ایمان، سیاست و هویت باشد.

اگر به مطالعات تئاتر، آیین و فرهنگ اسلامی علاقه‌مندید، تئاتر و اسلام اثری پژوهشی و تأمل‌برانگیز است که جای خالی آن در ادبیات فارسی محسوس بود.