ردپای جنگ در شعر جهان
مقدمه
در بسیاری از مهمترین صداهای شعر معاصر جهان، ردّی از جنگ و ویرانی بهجا مانده است؛ نه فقط بهعنوان یک واقعه تاریخی، بلکه بهمثابه تجربهای زیسته که در زبان، تصویر و لحن شعر رسوب کرده است. شاعرانی که در این مجموعه گرد آمدهاند، هر یک در دل زمانهای پرآشوب زیستهاند: از کودتا و سرکوب در شیلی تا اشغال و تبعید در فلسطین، از سایهی سنگین جنگ سرد در روسیه تا تلاطمهای سیاسی اروپا و خاورمیانه. در این شعرها، جنگ گاه مستقیم و عریان حضور دارد و گاه در لایههای پنهانتر، در شکل فقدان، اضطراب، مهاجرت و جستوجوی معنا خود را نشان میدهد. همین مواجهه است که به شعر آنها عمقی فراتر از بیان شخصی میدهد و آن را به سندی انسانی از زیستن در جهانِ بحران تبدیل میکند.
آکورد آزادی
کتاب «آکورد آزادی» برای نخستینبار مجموعهای از بهترین اشعار و ترانههای ویکتور خارا را به دو زبان اسپانیایی و انگلیسی گرد هم آورده است؛ از آثار آغازین او مانند «ال آرادو» تا ترانههایی که در واپسین ساعات پیش از اعدامش در استادیو شیلی نوشته شد. این مجموعه، خارا را بهعنوان شاعری سیاسی و پرشور، صدای رسا و مدافع دهقانانی که از دل آنها برخاسته بود و نیز یک آرمانگرای سوسیالیست و آهنگسازی شاعرانه در بالاترین سطح به تصویر میکشد. ویکتور خارا خواننده، ترانهسرا و کارگردان تئاتر شیلیایی بود. او از چهرههای مهم جنبش فرهنگی و سیاسی شیلی به شمار میرفت و پس از کودتای نظامی ۱۹۷۳ دستگیر، زندانی و درنهایت اعدام شد.
بخشی از این کتاب:
«ترانه ام زنجیری ست
بی هیچ ابتدا و انتها
که در هر حلقه ی آن
سرود همه ی مردمان نهفته است.»
دماوند زخمی گلها
کتاب «دماوند زخمی گلها» مجموعهای از اشعار دراگو اشتامبوک است. اشتامبوک در این مجموعه، ایران را نه فقط بهعنوان محل مأموریت دیپلماتیک، بلکه بهعنوان یک جهان فرهنگی و معنوی میبیند. او از ادبیات کلاسیک فارسی، از فردوسی تا حافظ و مولانا، الهام میگیرد و در سخنانش از جایگاه عرفان و فلسفه ایرانی تقدیر میکند. در نگاه او، دماوند تنها یک کوه نیست، بلکه نمادی اسطورهای و معنوی است؛ «فانوسی در شبهای متلاطم زندگی» و مکانی حامل رازهای رستگاری و وحدت. این کتاب در واقع حاصل مواجهه شاعر با ایران است؛ مواجههای که در آن طبیعت، اسطوره و تاریخ در هم تنیده میشوند. شعرها نوعی گفتوگو با فرهنگ ایرانیاند و تلاش دارند فاصله میان جهان معاصر و سنتهای کهن را به زبان شعر پر کنند. این مجموعه تلاشی برای معرفی اشتامبوک بهعنوان شاعری ایراندوست است که پیش از مأموریت دیپلماتیکش نیز با فرهنگ ایران آشنا بوده است.
بخشی از این کتاب:
«خانهام را با بوسهها میسازم.
دیوارهایش از عشق،
پنجرههایش از آیین
اجاقش؛ قلب.»
دماوند (زخمیگلها)
اشتامبوک در این مجموعه، ایران را نه فقط بهعنوان محل مأموریت دیپلماتیک، بلکه بهعنوان یک جهان فرهنگی و معنوی میبیند.
خون آدونیس
یکی از مهمترین دستاوردهای آدونیس برای شعر معاصر عرب، گشودن افق تازهای از آزادی در زبان و اندیشهی شاعرانه است؛ آزادیای که نه از بیرون، بلکه از درونِ خود شعر و از سرچشمهی بصیرت شاعرانه او شکل میگیرد. در آثار او، کلمات و مضمون آزادی بهگونهای در هم تنیدهاند که به نظر میرسد هر واژه حامل نوعی آگاهی زنده و درونی است. آدونیس با تسلط عمیق بر زبان عربی و شناخت دقیق از ظرفیتهای تاریخی و زیباییشناختی آن، در کنار رابطهای خلاق و پرشور با کلمات، توانسته سبکی نو در شعر عربی معاصر خلق کند؛ سبکی که هم از سنت عبور میکند و هم در گفتوگو با آن باقی میماند.
بخشی از این کتاب:
«هر روز، کودکیست
که میمیرد پشت یک دیوار
با چهرهای سرنهاده بر پای آن دیوار.
خانهها میگریزند
از رؤیتِ روحش که برخاسته از گور
در طلب انتقام.»
وطن من چمدان است!
کتاب «وطن من چمدان است!» سرودهی محمود درویش، شاعر فلسطینی و از مهمترین چهرههای ادبیات عرب در قرن بیستم است. درویش از شناختهشدهترین شاعران معاصر عرب به شمار میرود و آثارش بهطور گسترده در جهان عرب خوانده و بررسی شدهاند. در آغاز، شعرهای او پیوندی مستقیم با مسائل اجتماعی و سیاسی فلسطین داشت و بهعنوان صدای ادبی مقاومت و انقلاب فلسطینی شناخته میشد. با گذر زمان، شعر درویش از قالبهای صرفاً سیاسی فاصله گرفت و به لایههای عمیقتری از تجربه انسانی رسید؛ جایی که مفاهیمی چون عشق، هویت، تبعید، طبیعت و انسانیت در مرکز توجه قرار گرفتند. همین تحول باعث شد او به شاعری با جایگاهی جهانی تبدیل شود؛ شاعری که صدایش فراتر از مرزهای فلسطین شنیده شد. «وطن من چمدان است!» را میتوان بازتابی از جهان شعری او دانست؛ جهانی که در آن وطن، تبعید و هویت نه بهعنوان مفاهیم ثابت، بلکه بهعنوان تجربههایی زنده و در حال حرکت روایت میشوند.
بخشی از این کتاب:
«سینهاش را شکافتند
و چیزی جز قلبش نیافتند
قلبش را شکافتند و چیزی جز مردمش نیافتند...»
وطن من چمدان است
کتاب «وطن من چمدان است!» سرودهی محمود درویش، شاعر فلسطینی و از مهمترین چهرههای ادبیات عرب در قرن بیستم است.
ایستگاه زیما
کتاب ایستگاه زیما شامل شعری بلند از یوگنی یفتوشنکو با ترجمهی پوران صلحکل است؛ شعری که از شناختهشدهترین آثار این شاعر روس به شمار میرود و پیشتر با عنوان «ایستگاه زمستانی» نیز در ایران منتشر شده بود. این اثر، نمونهای از شعرهای روایی و تأملبرانگیز یفتوشنکو است که در آن، تجربههای فردی با دغدغههای تاریخی و اجتماعی در هم میآمیزند. یفتوشنکو بهعنوان یکی از صداهای نسل پس از دوران استالین شناخته میشود؛ نسلی که تلاش داشت از فضای اختناق فاصله بگیرد و زبان تازهای برای بیان حقیقت پیدا کند. او علاوه بر شاعری، در عرصههایی چون سینما و آموزش نیز فعال بود. این کتاب، در واقع فرصتی است برای مواجهه با یکی از مهمترین صداهای شعر روس در قرن بیستم؛ صدایی که همزمان شاعر تاریخ، جامعه و تجربههای درونی انسان است.
بخشی از این کتاب:
«بزرگ می شدم
و در قایم باشک
دست نیافتنی بودم به هر ترفندی
از راه سوراخهای گلولههای توپ از توی انبار چشم می دوختیم به بیرون.
آن زمان جنگ بود
هیتلر چندان دور نبود از مسکو.»
یونانیت و آخرین قرن قبل از بشر
کتاب «یونانیت و آخرین قرن قبل از بشر» سرودهی یانیس ریتسوس با ترجمه لیلی گلستان، مجموعهای کوتاه اما مهم از یکی از برجستهترین شاعران قرن بیستم است؛ شاعری که آثارش در بستر تلاطمهای سیاسی و اجتماعی زمانهاش شکل گرفتهاند. ریتسوس را میتوان از مهمترین شاعران اجتماعی معاصر دانست؛ شاعری که شعرش همواره با تاریخ، سیاست و سرنوشت جمعی گره خورده است. در عین حال، او در قالبهای مختلفی چون منظومه، شعر روایی، شعر کوتاه و حتی بازآفرینی اسطورههای یونانی، آثاری درخشان خلق کرده و جایگاهی ماندگار در ادبیات جهان به دست آورده است.
بخشی از این کتاب:
«سربازها از این راه گذشتند،
سلاحشان تنگ پوستشان،
با تمام دندان عناد را گزیدند
انگاری که آلودی سبزی باشذ
نیمچکمهشان پر از شنهای ماه
بینی و گوششان پر از غبار شب
دنیا را از سنگی به سنگی و از درختی به درختی پیمودند.»
یونانیت و آخرین قرن قبل از بشر
مجموعهای کوتاه اما مهم از یکی از برجستهترین شاعران قرن بیستم است.
پنهاننوشتههای یک عاشق قرمطی
کتاب «پنهاننوشتههای یک عاشق قرمطی» مجموعهای از اشعار نزار قبانی است که با ترجمهی رضا انصاریراد که توسط نشر چشمه منتشر شده است. در این کتاب، جهان شعری قبانی بر محور «عشق» شکل میگیرد؛ اما این عشق تکلایه و ساده نیست. در ظاهر، با زبانی روشن و لطیف به عشقِ رمانتیک و زیبایی میپردازد، اما در لایههای عمیقتر، به عشق به انسان، وطن و زیست انسانی گسترش پیدا میکند. به بیان دیگر، شعر قبانی مانند نوری است که از منشور عبور میکند و به طیفهای متنوعی از معنا تبدیل میشود. برای فهم این شعرها، باید از سطح عاطفی اولیه عبور کرد و به پیچیدگیهای درونی آن رسید؛ جایی که عشق، هم تجربهای شخصی است و هم بیانی از جهان اجتماعی و انسانی.
بخشی از این کتاب:
«...توجه کردهای آیا؟
چگونه میخندیم و میگرییم
و همراه دیگران از پل جنگ می گذریم...»
معرفی چند کتاب شعر با موضوع جنگ
نظرات
نظری ثبت نشده است. برای شروع یک بحث جدید وارد شوید بحث جدیدی را شروع کنید