کتاب چیزها: کالبدشکافی هویت و مصرف‌گرایی

معدفی، نقد و بررسی کتاب چیزها اثر ژرژ پرک

کتاب چیزها نوشته‌ی ژرژ پرک (ترجمه‌ی احمد سمیعی گیلانی، انتشارات علمی و فرهنگی)، اثری پیشگام در ادبیات مدرن فرانسه است که در سال ۱۹۶۵ منتشر شد. این رمان که جایزه‌ی معتبر رنودو (Prix Renaudot) را نیز دریافت کرد، روایتی موشکافانه از زندگی زوجی جوان به نام‌های ژروم و سیلوی است که در پاریس دهه‌ی شصت میلادی روزگار می‌گذرانند. پرک در این اثر، به جای تمرکز بر رویدادهای دراماتیک، لنز داستان خود را روی اشیا، کالاها و تمنای بی‌پایان برای تصاحب آن‌ها تنظیم می‌کند.

وارونگی در ساختار داستان؛ چیرگی اشیا بر انسان

یکی از ویژگی‌های چیزها ساختار بدیع آن است. تغییر جایگاه و اهمیت بین انسان و محیط پیرامونش. همان‌طور که منتقدی در روزنامه‌ی گاردین نوشته که در کتاب چیزها شخصیت‌های داستان در پس‌زمینه قرار می‌گیرند و در عوض، جزئیات دقیق محیط زندگی و اشیای مادی به صحنه‌ی اصلی روایت تبدیل می‌شوند. نویسنده به حدی بر توصیف وسایل و کالاها تمرکز دارد که در بخش عمده‌ای از داستان هیچ‌گونه گفتگویی میان کاراکترها شکل نمی‌گیرد و هیچ خط دیالوگی تا پیش از رسیدن به موخره‌ی کتاب به چشم نمی‌خورد.

دستور زبان به مثابه ابزار بیان آرزوهای مادی

پرک برای نشان دادن عمق نفوذ مصرف‌گرایی بر روان شخصیت‌هایش، از خودِ زبان و قواعد گرامری به عنوان یک ابزار مفهومی بهره می‌برد. رمان با استفاده گسترده از زمان شرطی (Conditional Tense) پیش می‌رود. مقاله‌ای تحلیلی در Emergence Journal این تکنیک را به عنوان «زبان میل و خواسته‌ها» تعبیر می‌کند؛ زبانی که مدام نوید یک افق تازه و آینده‌ای مرفه را می‌دهد اما در عمل توانایی دستیابی به آن آینده را از شخصیت‌ها سلب می‌کند. این زمان گرامری، خواننده را مستقیماً به درون رویاهای مادی ژروم و سیلوی پرتاب می‌کند؛ فضایی که در آن داشتن یک آپارتمان وسیع با مبلمان خاص، جایگزین هر نوع عملگرایی در واقعیت شده است.

جستجوی فردیت در هزارتوی بت‌وارگی کالا

ژروم و سیلوی به عنوان نمایندگان یک طبقه‌ی اجتماعیِ تازه‌شکل‌گرفته، گمان می‌کنند که با انتخاب و خرید کالاهای خاص می‌توانند سلیقه، تمایز و استقلال فردی خود را به نمایش بگذارند. با این حال این تلاش نتیجه‌ای معکوس دارد. نویسنده‌ای در نشریه‌ی Rilune تاکید می‌کند که در رمان چیزها، قضاوت زیبایی‌شناختی به سطح روزمرگی تقلیل یافته و تمنای قهرمانان داستان برای مصرف، آنها را به مهره‌هایی در سیستم تقلیل می‌دهد. آنها در پی یافتن تمایز و فردیتشان هستند اما در نهایت هویتشان توسط تبلیغات و میل به تصاحب چیزها بلعیده می‌شود.

چیزها نشان می‌دهد که چگونه آرزوهای انسان مدرن می‌تواند به جای رهایی، او را در یک چرخه‌ی فرساینده از خواستن و نرسیدن گرفتار کند؛ چرخه‌ای که در آن اشیا به جای اینکه ابزاری برای زندگی باشند، به مالکان بلامنازع زندگی تبدیل می‌شوند.