کتاب رودین: ایده‌آلیست‌های بی‌اراده

چرا کتاب رودین خواندنی است

کتاب رودین نخستین رمان ایوان تورگنیف، نویسنده‌ی برجسته‌ی روس، است که در سال ۱۸۵۶ منتشر شد. رودین که سروصدای زیادی در روسیه برانگیخت، دریچه‌ای رو به جامعه‌ی فکری روسیه در میانه‌ی قرن نوزدهم گشود و تصویری ملموس از تقابل ایده و عمل به نمایش گذاشت. تورگنیف در رودین، شاهکار کوچکش، شخصیتی را خلق می‌کند که به نمادی در ادبیات روسیه تبدیل شد.

داستان کتاب رودین درباره‌ی چیست

داستان در یک عمارت روستایی متعلق به زنی ثروتمند به نام داریا لاسونسکایا آغاز می‌شود و با ورود ناگهانی مردی جوان، تحصیل‌کرده و فوق‌العاده سخنور به نام دیمیتری رودین، فضای راکد این عمارت دگرگون می‌شود. رودین با کلام نافذ و ایده‌های فلسفی خود درباره‌ی پیشرفت، آزادی و رسالت انسان، توجه همه به‌ویژه ناتالیا، دختر جوان داریا را جلب می‌کند. اما آیا رودین می‌‎تواند به عشقش برسد؟ باید داستان را بخوانید.

چرا شخصیت رودین مهم است

رودین اولین قهرمان تورگنیف است که در کشاکش‌های طبقاتی عصر خود تلاش می‌کند جایی برای خود بیابد اما او که در حرف یک قهرمان و در عمل یک فرد منفعل است، به آن دسته از شخصیت‌های داستانی تعلق دارد که تورگنیف آنها را تا پایان عمر آواره و سرگردان به تصویر می‌کشد. چنین شخصیتی را امروزه ما به عنوان شخصیت آدم زیادی در ادبیات می‌شناسیم؛ شخصیت‌هایی با اندیشه‌های بزرگ در سر اما دست‌هایشان بسته است.

با خواندن رودین و قهرمان آن، ما یاد شخصیت اونگین در رمان منظوم یوگنی اونگین اثر الکساندر پوشکین یا پچورین در رمان قهرمان عصر ما اثر میخائیل لرمانتوف می‌افتیم.

تورگنیف در مقاله‌ای با عنوان هملت و دن‌کیشوت شخصیت رودین را حاصل ناگزیر شرایط روسیه در دهه‌ی چهل قرن نوزدهم می‌داند. کسی که با هوش، با فرهنگ، پر شور و در مناظره و گفت‌وگوها بسیار با حرارت اما او از چارچوب تفکراتش قدمی بیرون نمی‌گدارد و اگر چه خوش‌نیت است به‌دلیل عدم اراده هیچگاه نمی‌تواند آنچه را آغاز کرده تا مقصد دنبال کند و به آرمان‌هایش را جامه‌ی عمل بپوشاند. او پیاپی نقشه‌های جدید برای زندگی‌اش می‌کشد اما فاقد نیرو و توانی است که افکارش را به واقعیت بدل کند. روشنفکری ایده‌آلیست و آواره است که از کنار دیگران به زیستن ادامه می‌دهد.

بر اساس یادداشت‌های خود تورگنیف در مجموعه‌ی آثارش، او شخصیت رودین را با الهام مستقیم از دوست دوران جوانی‌اش، میخائیل باکونین، نظریه‌پرداز مشهور آنارشیست و تا حدی ویساریون بلینسکی، منتقد ادبی، نوشت. تورگنیف می‌خواست تراژدی نسلی را نشان دهد که با افکار و اندیشه‌های درخشان فاقد اراده برای تغییر هستند.

ترجمه‌های فارسی کتاب رودین

کتاب رودین نخستین بار در سال ۱۳۳۶ به قلم فریدون بدره‌ای به فارسی ترجمه شد. فریدون بدره‌ای که از مترجمان پرکار ایرانی بود، مدتی رایزن فرهنگی ایران در پاکستان و بعد از انقلاب هم به مدت چندماه ریاست کتابخانه‌ی ملی را برعهده داشت.

هشت سال بعد کتاب رودین در سال ۱۳۴۴ به قلم محمد هادی شفیعیها به فارسی ترجمه شد. جالب است اگر نام محمد هادی شفیعیها را در سایت کتابخانه‌ی ملی جست‌وجو کنید یا اگر به یکی از ناشران کتاب‌های فنی و مهندسی سر بزنید، کتاب‌هایی از او خواهید دید در رشته‌ی ریاضیات، مثلاً کتاب اصول خط‌کش محاسبه. شفیعیها فارغ‌التحصیل ریاضیات از کمبریج بود و بعد استاد دانشکده‌ی فنی دانشگاه تهران شد و البته امروزه او از مترجمان ادبیات روس و بخصوص تورگنیف می‌شناسیم. قدی بلند و اندامی تکیده و باریک و صورتی کشیده و استخوانی داشت و نامش روی جلد ترجمه‌هایش م. ه. شفیعیها می‌آمد. او جز رودین رمان‌های دیگر تورگنیف از جمله پدران و پسران و در آستانه‌ی فردا را ترجمه کرده است.

جز این ترجمه‌های مشهور که تجدید چاپ هم می‌شوند، می‌‎توان به ترجمه‌ی الک قازاریان که برای سال‌های دور است و بابک شهاب از ترجمه‌های جدید رودین، اشاره کرد.