رمان خانه ادریسیها: سرگذشت ویرانه چنین بود

کتاب خانه‌ی ادریسی‌ها اثر غزاله علیزاده درباره‌ی چیست: معرفی و تحلیل جامع رمان

خانه‌ی ادریسیها شاخص‌ترین اثر غزاله علیزاده است. رمانی لا‌مکان و لا‌زمان درباره‌ی خانه‌ای که در آن چهار نفر زندگی می‌کنند و بعد از گذشت زمان افراد دیگری نیز به این خانه می‌آیند و ساکنش می‌شوند. خانه‌ی ادریسیها رمانی است رئالیستی گرچه نه زمان وقایع آن مشخص است و نه جغرافیای رمان دقیقاً مشخص می‌شود.

خانه‌ی ادریسی‌ها کجاست؟

به‌رغم تأکید در ابتدای رمان و نیز در ابتدای جلد دوم بر نام عشق‌آباد جایی که خانه در آن واقع شده، اما این نام هم می‌تواند استعاره‌ای به نشانه‌ی حضور پنهان عشق باشد و هم به شهری در آسیای میانه چراکه در رمان نام شهرهایی چون مسکو، یالتا، کراسنودار، تفلیس، می‌آید. جالب اینجاست که در این رمان اشاره‌ای به ایران یا به شهرهای ایران نمی‌شود.

زمان وقوع رویدادهای رمان چه وقتی است؟

ظاهراً دوران پس از انقلاب کمونیستی شوروی است. اشاره به گولاک و شعارهایی چون «هدف مهم است نه وسیله»، نشانه‌ای است از این دوره.

سبک رمان خانه‌ی ادریسیها

غزاله علیزاده خانه‌ی ادریسیها را با توجه به ویژگی‌های سبک رئالیسم نوشته است. توجه نویسنده به جزئیات به‌گونه‌ای است که گویی خواننده در صحنه‌ها حضور دارد و آنها را به چشم خودش می‌بیند. توجه به جزئیات یکی از نشانه‌های گرایش رئالیستی علیزاده است. در شخصیت‌پردازی نیز او وام‌گرفته از این مکتب است. قهرمانان اثر او همگی از افراد متوسط و پایین جامعه هستند که شخصیت‌شان در اجتماع شکل گرفته و زندگی آن‌ها به‌صورت واقعی با تمام خوبی‌ها و بدی‌ها آن‌طور که هست نشان داده شده.

شخصیت‌های رمان خانه‌ی ادریسیها

غزاله علیزاده به آن دسته از نویسندگانی تعلق داشت که شخصیت‌های متعددی در رمان‌هایش حضور دارند. در ابتدای رمان خانه‌ی ادریسیها ما با زندگی چهار نفر آشنا می‌شویم که با توجه به شرایط ــ وقوع انقلاب ــ به اجبار در یک خانه به‌صورت گروهی زندگی می‌کنند:

مادربزرگ (خانم ادریسی)

وهاب (نوه‌ی پسری خانم ادریسی)

لقا (دختر میانسال خانم ادریسی)

یاور (خدمه‌ی باوفای خانه).

این خانه رفته‌رفته با شخصیت‌های مختلف (۱۷ شخصیت) که هر کدام نمدی از افراد جامعه هستند، پر می‌شود.

خانه‌ی ادریسیها چه مضامینی دارد

اگرچه خانه‌ی ادریسیها درباره‌ی زندگی دسته‌جمعی تعدادی از انسان‌ها در یک خانه است، در لایه‌های زیرینش دارای مضامین عمیقی است. از جمله اینکه بخش وسیعی از داستان به شرح اندیشه‌ها و احساسات زنان اختصاص دارد. از این نظر می‌توان خانه‌ی ادریسیها را یک رمان فمینیستی خواند.

یکی از مشکلاتی که علیزاده در این رمان به آن توجه می‌کند مسئله‌ی ازدواج اجباری است که بسیاری از زنان خانواده به آن تن سپرده‌اند. در شخصیت‌پردازی هم زنان در هسته‌ی مرکزی رمان هستند که آنها را می‌توان در سه دسته جای داد: زنان قربانی، زنان برتری‌طلب و زنان در چهره‌ای جدید.

راوی و زاویه‌ی دید خانه‌ی ادریسیها

راوی داستان دانای کل است و هر فصل به بازتاب یک شخصیت می‌پردازد. روایت در خانه‌ی ادریسیها ساده و سرراست است. بسط روایت از ترتیب توالی زمان پیروی می‌کند. بازی‌های زمانی منحصر به چند فلاش‌بک است که از طریق یادآوری رویدادها، دوران‌ها و فضاهای گذشته از سوی کاراکترها انجام می‌شود.

شخصیت اصلی رمان کیست؟

در بطن این رمان دو جلدی، ماجراها بیشتر حول محور سه شخصیت می‌چرخد: خانم ادریسی، لقا و وهاب. اما برای بعضی شوکت بیشترین جلوه را در رمان دارد. منتقدی آن را به زن اثیری بوف کور هدایت شبیه دانسته است.

جالب است بدانید:

غزاله علیزاده این کتاب را هنگام بمباران تهران می‌نوشت. خودش جایی تعریف کرده که شب‌ها وقتی صدای آژیر قرمز را می‌شنیده، دست‌نویس خانه‌ی ادریسیها را زیربغل می‌زده و با آن به پناهگاه می‌رفته. چرا که فکر می‌کرد شاید بمبی به خانه‌اش بخورد این رمان نیمه‌تمام خاکستر شود.

چرا باید خانه‌ی ادریسیها را خواند و چه کسانی بخوانند

جدا از اینکه یکی از برترین رمان‌های معاصر ایران است، از نظر مضمون هم خواندنش را پراهمیت می‌کند. رمانی درباره‌ی زنان و البته انقلاب، با مضامینی چون عشق و نفرت، ترس و آرامش، رهایی و آزادی.

آنانی که به ادبیات زنان علاقه‌مندند. ادبیاتی که قهرمانان و شخصیت‌های اصلی‌اش زن هستند. خانه‌ی ادریسیها از زنان پراراده‌ای می‌گوید که در پی تغییر و انقلاب هستند. بی‌خود نیست که این رمان را با رمان سرگذشت ندیمه اثر مارگارت اتوود مقایسه کرده‌اند.