نقد و بررسی رمان ایوب؛ از ایمان تا عصیان

کتاب ایوب اثر یوزف روت درباره‌ی چیست

رمان ایوب اثر یوزف روت، بازآفرینی مدرن و درخشان یکی از کهن‌ترین روایات عهد عتیق است. این اثر داستان تقابل انسان با رنج، از دست دادن و بازیافتن ایمان در دنیایی است که مدام در حال تغییر است. یوزف روت در این شاهکار ادبی، تصویری عمیق از زندگی مندل سینگر ترسیم می‌کند؛ مردی مؤمن و آموزگاری ساده که در برابر آزمون‌های سخت الهی قرار می‌گیرد و زندگی‌اش دستخوش دگرگونی می‌شود.

تکرار کهن‌الگوی ایوب در ادبیات مدرن

ایوب رمانی است درباره‌ی ایمان؛ مانند داستان ایوب پیامبر، این کتاب نیز روایتی از آزمایش مخلوق توسط خالق محسوب می‌شود. مندل سینگر، قهرمان داستان، تا کجا می‌تواند عقوبت و مصائب پیاپی را تاب بیاورد؟ داستان با زندگی آرام او در وطنش (روسیه تزاری) آغاز می‌شود؛ جایی که او احساس می‌کرد در دست‌های بزرگ خدا آرام گرفته است اما مهاجرت او به آمریکا، آغاز آوار شدن بلاهاست.

این مضمونِ رویگردانی از سنت و رویارویی با بحران هویت، در دیگر آثار روت نیز دیده می‌شود. مندل سینگر در نهایت سر به عصیان می‌گذارد؛ درست مانند آندریاس پوم در رمان عصیان (Die Rebellion) ، دیگر اثر درخشان روت در سال ۱۹۲۴، که علیه قوانین جامعه‌ی بعد از جنگ شورش می‌کند، مندل نیز علیه اعتقادات و خدایش می‌آشوبد.

زنجیره‌ای از مصائب؛ سقوط یک مرد باایمان

جنگ جهانی اول دنیای مندل را زیر و رو می‌کند و به آنجا می‌رسیم که مندل می‌ماند و دنیایی بدون خدا. او تمام فرایض دینی را ترک می‌کند، قلبش به مصیبت خو می‌گیرد و نسبت به خود و محیط اطرافش بی‌تفاوت می‌شود. این محیط جدید، آمریکای اوایل قرن بیستم است؛ کشوری که در حال تبدیل شدن به یک ابرقدرت اقتصادی است، اما مندل این جهان مدرن و مادی را پوچ و بی‌معنا می‌یابد. او با خود نجوا می‌کند:

کار مندل سینگر تمام است؛ نه پسری دارد، نه دکتری، نه زنی، نه وطنی و نه آهی در بساط.

رنج؛ معنابخشی یا بیهودگی؟

رمان ایوب یوزف روت، داستانِ از دست دادن و دوباره به دست آوردن است. رنجی که مندل سینگر می‌کشد، یادآور دیدگاه‌های فلسفی درباره‌ی ماهیت درد است. همان‌طور که راوی داستان اشاره می‌کند:

درد او را دانا خواهد کرد، زشتی او را مهربان خواهد کرد، تلخی او را ملایم و بیماری او را قوی خواهد کرد.

این فرآیند، ذهن را به سمت تحلیل‌های فلسفی اگزیستانسیالیستی سوق می‌دهد. فردریش نیچه در کتاب تبارشناسی اخلاق (On the Genealogy of Morals)  می‌نویسد:

آنچه به‌راستی خاطر را بر رنج می‌شوراند، وجودِ رنج به خودیِ خود نیست، بلکه بی‌معناییِ آن است.

مندل سینگر نیز تا زمانی که رنج خود را بی‌معنا می‌بیند، در وضعیت عصیان باقی می‌ماند. اما در نهایت، او پس از پشت سر گذاشتن طوفان‌های روحی، بار دیگر ایمان و خدای خود را بازیابی می‌کند.

فکت‌های جالب و تاریخچه‌ی‌ نگارش رمان ایوب

برای درک بهتر عمق این اثر، بررسی جزییات تاریخی و زندگی نویسنده اهمیت بالایی دارد:

بازتاب زندگی شخصی یوزف روت در داستان: رمان ایوب که در سال ۱۹۳۰ منتشر شد، آینه‌ای از رنج‌های شخصی خود نویسنده است. همسر روت، فریدریکه، دچار بیماری اسکیزوفرنی بود و سال‌ها در آسایشگاه روانی بستری شد (و سال‌ها بعد توسط نازی‌ها کشته شد). جنون شخصیت میریام در رمان، مستقیماً از این تراژدی شخصی الهام گرفته شده است.

پیش‌گویی تاریخی نویسنده: روت در این رمان بحران مهاجرت یهودیان اروپای شرقی (اشتتل‌ها) به آمریکا را به تصویر می‌کشد. او بیگانگی فرهنگی و تنهایی انسان سنتی در کلان‌شهرهای مدرن مانند نیویورک را پیش از آغاز جنگ جهانی دوم به شکلی دقیق پیش‌بینی کرده بود.

موفقیت تجاری و رهایی از فقر: رمان ایوب بزرگ‌ترین موفقیت تجاری یوزف روت در زمان حیاتش بود. این کتاب او را از بحران مالی شدید نجات داد و نامش را به عنوان یکی از نویسندگان برجسته‌ی ادبیات آلمانی‌زبان تثبیت کرد. همچنین در سال ۱۹۳۱، یک اقتباس تئاتری بسیار موفق در برلین از روی این رمان ساخته شد.