امریکائی آرام (آمریکایی آرام)

درباره‌ی کتاب آمریکای آرام اثر گراهام گرین

کتاب آمریکایی آرام ضد امریکایی‌ترین رمان گراهام گرین نویسنده‌ی آمریکایی است. نویسنده‌ای دل‌بسته به سیاست که در آمریکایی آرام هم برهه‌ای خاص از تاریخ سیاسی یک کشور را روایت می‌کند و هم با هنر نویسندگی‌اش به دغدغه‌های اگزیستانسیال خود می‌پردازد. داستان آمریکایی آرام دو بُعد دارد که در راستای هم حرکت می‌کنند: یکی بر محور دخالت‌های دولت‌های غربی در سرزمین‌های دور و دوگانه‌ی استعمار و امپریالیسم از یک‌سو و وجود انسان و رویارویی‌اش با خود از سوی دیگر. بعضی از منتقدان آمریکایی آرام را مهم‌ترین و بهترین اثر گراهام گرین (در کنار کتاب‌هایی چون قدرت و جلال و مرد سوم) می‌دانند.

آنان که آمریکایی آرام را ستایش کرده‌اند

نویسندگان بسیاری بوده‌اند که با خواندن کتاب آمریکایی آرام به وجد آمده‌اند. جان لوکاره، نویسنده و جنایی‌نویس مشهور آمریکایی، با اشاره به اینکه گراهام گرین مهم‌ترین رمان‌نویس نسل اوست گفته با آمریکایی آرام هیچ نویسنده‌ای بیش از گرین بر من اثر نگذاشت. رابرت استون دیگر نویسنده‌ی آمریکایی هم کتاب آمریکایی آرام را نخستین هشدار جدی درباره‌ی فاجعه‌ی ویتنام خوانده است.×

کریستوفر هیچنز، نویسنده و منتقد بریتانیایی، آمریکایی آرام را یکی از پیشگویانه‌ترین رمان‌های سیاسی قرن بیستم می‌دانست و معتقد بود که این کتاب سال‌ها جلوتر از زمان خود بود.×

زیدی اسمیت از نویسندگان معاصر شیفته‌ی آمریکایی آرام است. او در مقاله‌ای درباره‌ی گراهام گرین، آمریکایی آرام را از رمان‌هایی دانسته که هنوز به شکلی هراس‌آور معاصر هستند و بوی کهنگی نمی‌دهند. به نظر او گراهام گرین در کتاب آمریکایی آرام نشان‌مان می‌دهد که چگونه نیت‌های خیرخواهانه می‌توانند به خشونت سیاسی منجر شوند.×

ترجمه‌های فارسی کتاب آمریکایی آرام

کتاب آمریکایی آرام برای اولین‌بار در سال ۱۳۴۴ توسط عبدالله آزادیان به فارسی ترجمه شد. بیش از دو دهه‌ی بعد رگه‌های فلسفی و اگزیستانسیالیستی داستان آمریکایی آرام، نظر مترجمی چون عزت‌الله فولادوند را جلب کرد و این ترجمه در سال ۱۳۶۳ توسط نشر خوارزمی منتشر شد.

درس‌های کتاب آمریکایی آرام برای ما

برای ما ایرانیان خواندن آمریکایی آرام می‌تواند به جز لذت بردن از خواندن یک قصه‌ی سرشار از کشمکش نتایج دیگری هم داشته باشد؛ هم برای ما خوانندگان و هم برای نویسندگان ایرانی.

می‌توانیم از گرین یاد بگیریم که چگونه با احترام به شعور خواننده و پنهان کردن برخی از زوایای داستان انبوهی از مخاطبان را به دنبال خود بکشانند. در واقع گرین که اعتقاد داشت یک نویسنده کسی است که در درجه‌ی اول بتواند یک داستان را خوب تعریف کند، برای سهل‌انگارترین خواننده‌ها هم چیزهای جذابی دارد. تمام رمان‌های گرین از مرد سوم و صخره‌ی برایتون گرفته تا مقلدها و مردی در هاوانا از ماجراهایی جذاب برخوردار است.

دومین درس از کلاس آقای گرین به چگونه داستان‌گفتن برمی‌گردد. اینکه چگونه می‌توان از سیاست نوشت که خواننده را به ملال نکشاند و رمان را به یک بیانیه‌ی سیاسی تبدیل نکند. در آمریکایی آرام حرف از قدرتمندان و مردان سیاسی نیست. برعکس، حرف از شخصیت‌های حاشیه‌ای است در یکی از بحرانی‌ترین فصول سیاسی جهان، در جغرافیایی جنگ‌زده. اگر آمریکایی آرام رمانی است ضد جنگ، اما در دام سانتیمانتالیسم نمی‌افتد.

آن سطور درخشان و تکان‌دهنده‌ی رمان را به یاد می‌آوریم؛ جایی در رمان که فاولر و گروهی از سربازان فرانسوی در تاریکی شب از گودالی پر از جنازه عبور می‌کنند و سربازان یک آن به جایی شلیک می‌کنند:

«پشت سر نگهبان از کوره‌راه پر گل‌ولایی که علف سراسر آن را پوشانده بود و بین دو کشتزار قرار داشت، گذشتیم. بیست متر پشت ساختمان‌ها در گودالی یك زن و يك پسر کوچک افتاده بودند. کاملاً پیدا بود که هيچ‌يك زنده نیستند. بر پیشانی زن لخته‌ای خون دیده می‌شد. پسرک گفتی بخواب رفته بود. در حدود شش‌ساله بنظر می‌رسید. به حالت جنین در رحم، زانوهای استخوانی و لاغرش را روی سینه جمع کرده بود. ستوان سری تکان داد و گفت: «بدشانسی آوردند.» بعد خم شد و جنازه‌ی كودك را به پشت برگردانید. مدالی منقوش به شمایلی مذهبی بر گردن داشت. به خود گفتم از این اسباب‌بازی‌ها هم کاری ساخته نیست. اما زیر تنه‌ی كودك چیز دیگری هم بود: قرص نانی گاز زده. فکر کردم چقدر از جنگ متنفرم.»